Nhân lực chất lượng cao nâng năng suất doanh nghiệp Thủ đô

Từ lợi thế nhân lực đến năng lực tạo giá trị

Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III), với chủ đề “Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao”, GS TS Mạc Quốc Anh , Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, Trưởng ban Tổ chức CEF III cho rằng, nếu công nghệ, vốn và thị trường là những nguồn lực quan trọng của tăng trưởng, thì con người chính là năng lực giúp doanh nghiệp hấp thụ, vận hành và chuyển hóa các nguồn lực đó thành kết quả thực tế.

Nhận định này gợi mở một vấn đề cốt lõi đối với doanh nghiệp Hà Nội: lợi thế về nguồn lực chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng năng lực tổ chức, quản trị và sử dụng lao động. Trong nền kinh tế dựa ngày càng nhiều vào tri thức và công nghệ, chất lượng nhân lực không chỉ được thể hiện ở bằng cấp, mà còn ở khả năng giải quyết vấn đề, làm chủ công nghệ, phối hợp công việc và thích ứng với những thay đổi của thị trường.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội có nền tảng thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhờ hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học, công nghệ. Đây là lợi thế quan trọng để thành phố cung ứng lao động có trình độ, đồng thời kết nối tri thức với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, lợi thế về đào tạo chưa tự động chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Điều quan trọng là tri thức có được ứng dụng vào thực tiễn hay không, người lao động có đáp ứng yêu cầu công việc hay không và doanh nghiệp có đủ năng lực tiếp nhận, khai thác công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động hay không.

Trong quá trình chuyển đổi số, yêu cầu này càng rõ nét. Đầu tư vào hệ thống số, tự động hóa hay các giải pháp quản trị hiện đại sẽ khó mang lại hiệu quả nếu thiếu đội ngũ có khả năng vận hành, phân tích dữ liệu và cải tiến quy trình. Với những ngành dựa trên tri thức và công nghệ, nhân lực còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nghiên cứu, phát triển sản phẩm và tham gia vào các khâu tạo giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Bởi vậy, nâng cao chất lượng nhân lực cần gắn với mục tiêu nâng năng suất và hiệu quả hoạt động, thay vì chỉ dừng ở việc bổ sung lao động có trình độ. Doanh nghiệp cũng cần chuyển từ tư duy coi đào tạo là chi phí sang xem đây là khoản đầu tư dài hạn cho năng lực phát triển.

Gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp

Một trong những yêu cầu quan trọng là thu hẹp khoảng cách giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Khi công nghệ, phương thức quản trị và yêu cầu nghề nghiệp thay đổi nhanh, sự thiếu kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp có thể khiến người học chưa đáp ứng đầy đủ kỹ năng cần thiết, trong khi doanh nghiệp phải tốn thêm thời gian và chi phí đào tạo lại.

Để khắc phục tình trạng này, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình xác định nhu cầu kỹ năng, xây dựng nội dung đào tạo, tổ chức thực hành và đánh giá năng lực người học. Ở chiều ngược lại, các cơ sở đào tạo cần thường xuyên cập nhật yêu cầu từ thị trường, tăng tính ứng dụng của chương trình và tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường làm việc thực tế.

Việc phát triển nhân lực cần tiếp tục sau tuyển dụng. Doanh nghiệp cần đưa đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và học tập thường xuyên vào chiến lược phát triển nhân lực. Cùng với đó, doanh nghiệp cần đổi mới quản trị, khuyến khích người lao động đề xuất sáng kiến và đánh giá hiệu quả công việc theo các tiêu chí rõ ràng. Những giải pháp này giúp người lao động phát huy năng lực và trực tiếp cải thiện năng suất.

Ở cấp độ thành phố, chính sách phát triển nhân lực cần bám sát định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành có hàm lượng khoa học – công nghệ cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Hà Nội cần gắn hoạt động đào tạo với nhu cầu của từng ngành kinh tế, đồng thời xây dựng môi trường làm việc phù hợp để thu hút và giữ chân chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao. Cơ hội phát triển nghề nghiệp và cơ chế ghi nhận đóng góp cũng cần được chú trọng để phát huy năng lực của đội ngũ này.

Nhân lực chất lượng cao góp phần nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Bên cạnh hạ tầng và môi trường kinh doanh, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần đội ngũ lao động đáp ứng yêu cầu về công nghệ, quản trị và chất lượng sản xuất. Vì vậy, Hà Nội cần tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp để đào tạo đúng nhu cầu, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Sự kết nối này giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo thêm lợi thế cho Thủ đô trong thu hút đầu tư.

Về dài hạn, nâng cao chất lượng nhân lực đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, người lao động và chính quyền thành phố. Cơ sở đào tạo cần cung cấp kiến thức và kỹ năng phù hợp với yêu cầu thực tế; doanh nghiệp cần tạo điều kiện để người lao động ứng dụng kiến thức, nâng cao tay nghề và cải tiến quy trình sản xuất; người lao động cần chủ động học tập, cập nhật công nghệ và nâng cao năng lực chuyên môn; thành phố cần xây dựng cơ chế hỗ trợ để các bên phối hợp hiệu quả. Khi người lao động làm chủ công nghệ, cải tiến quy trình và tạo ra sản phẩm, dịch vụ có giá trị cao hơn, Hà Nội mới có thể chuyển lợi thế về giáo dục, khoa học và công nghệ thành năng suất lao động và sức cạnh tranh thực chất.