Đầu tư nguồn nhân lực đón đầu hệ sinh thái hàng không

Một ngành công nghiệp có yêu cầu cao về độ chính xác, kỷ luật và an toàn không thể hình thành chỉ từ hạ tầng. Phía sau mỗi hệ thống kỹ thuật hàng không là đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản, có khả năng tiếp cận công nghệ mới và tuân thủ những tiêu chuẩn nghề nghiệp nghiêm ngặt.

Đó cũng là lý do câu chuyện nhân lực đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển hệ sinh thái hàng không tại Việt Nam. Không chỉ cần thêm lao động, thị trường cần những kỹ thuật viên có năng lực chuyên môn, kỹ năng số, tư duy thích ứng và đặc biệt là văn hóa an toàn.

Tại Bắc Ninh, yêu cầu này đang được đặt trong một bối cảnh mới khi địa phương phát triển mạnh các lĩnh vực công nghiệp, công nghệ cao và chuẩn bị đón những cơ hội mới từ hạ tầng hàng không. Dự án “Phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật hàng không tương lai Việt Nam”, do Boeing tài trợ, Kenan Foundation Asia phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh triển khai tại Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ và Trường Cao đẳng Công nghệ Bắc Hà, là một trong những cách tiếp cận theo hướng đó.

Khi bài toán nhân lực đi trước một bước

Trong 8 năm trước đó, hợp tác giữa Kenan Foundation Asia và Boeing đã tập trung vào giáo dục STEM phổ thông. Dự án Tăng cường giáo dục khoa học tại Việt Nam (TEL) đã đào tạo 574 giáo viên trung học qua 13 khóa tập huấn và 19 buổi sinh hoạt chuyên môn, xây dựng 160 kế hoạch bài dạy STEM; gần 46.927 học sinh được tiếp cận phương pháp học tập hiện đại và gần 1.000 học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm STEM.

Những con số này cho thấy một quá trình đầu tư vào nền tảng giáo dục, nhưng quan trọng hơn là phương pháp tiếp cận: thay vì chỉ truyền đạt kiến thức, chương trình hướng tới phát triển tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và khả năng ứng dụng công nghệ của người học.

Bước sang giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu trở nên cụ thể hơn. Những năng lực được hình thành từ giáo dục STEM cần được chuyển hóa thành kỹ năng nghề nghiệp có thể đáp ứng công việc thực tế.

Với ngành hàng không, khoảng cách giữa đào tạo và việc làm càng cần được thu hẹp. Một kỹ thuật viên không chỉ cần biết cách vận hành thiết bị hay nắm kiến thức chuyên ngành, mà còn phải làm việc trong một môi trường đòi hỏi tính chính xác cao, kỷ luật nghiêm ngặt và ý thức an toàn xuyên suốt quá trình lao động.

Bởi vậy, Dự án “Phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật hàng không tương lai Việt Nam” năm 2026 mới lựa chọn đào tạo giảng viên nguồn làm điểm khởi đầu. Năm 2026, 15 giảng viên nòng cốt sẽ được đào tạo trong giai đoạn đầu, hướng tới 45 giảng viên của toàn dự án. Nội dung bao gồm kỹ năng chuyên ngành, kỹ năng mềm, kỹ năng số và AI, kỹ năng xanh cùng các yêu cầu về An toàn - Sức khỏe - Môi trường nghề nghiệp (OHSE). Sau đó, đội ngũ này sẽ chuyển giao kiến thức cho ít nhất 400 sinh viên.

Cách làm này tạo ra hiệu ứng lan tỏa thay vì chỉ tập trung vào số lượng người được đào tạo trực tiếp. Quan trọng hơn, năng lực của giảng viên được nâng lên để tiếp tục cập nhật và truyền tải những yêu cầu mới của ngành cho các thế hệ sinh viên tiếp theo.

Theo ông Richard Bernhard, Trưởng Đại diện Kenan Foundation Asia tại Việt Nam, việc mở rộng từ giáo dục STEM sang giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật hàng không nhằm tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, chuẩn bị cho sinh viên những năng lực theo chuẩn quốc tế và kỹ năng thực tiễn.

Đây cũng là xu hướng đang đặt ra cho giáo dục nghề nghiệp: chương trình đào tạo không thể chỉ được xây dựng từ những gì nhà trường đang có, mà cần xuất phát từ những gì thị trường lao động sẽ cần.

Từ đào tạo nghề đến năng lực cạnh tranh của hệ sinh thái

Với những ngành công nghệ cao, nhân lực không đơn thuần là yếu tố đầu vào của doanh nghiệp. Chất lượng nhân lực còn quyết định khả năng tiếp nhận công nghệ, mở rộng sản xuất và hình thành các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Hàng không là một trường hợp điển hình. Khi lĩnh vực này phát triển, nhu cầu nhân lực không chỉ nằm ở phi công hay nhân viên khai thác, mà trải rộng sang bảo trì, kỹ thuật, vận hành, dịch vụ và nhiều mắt xích khác trong chuỗi cung ứng.

Điều đó đặt ra yêu cầu đào tạo một lực lượng kỹ thuật có khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ. Những kỹ năng như AI, kỹ năng số, tư duy xanh hay OHSE vì thế không còn là những nội dung bổ trợ, mà ngày càng trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp.

Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh cho biết dự án tập trung nâng cao năng lực giảng viên, đưa yêu cầu của doanh nghiệp vào đào tạo và tăng kết nối nhà trường với doanh nghiệp. Qua đó, sinh viên được tiếp cận sớm với tiêu chuẩn nghề nghiệp, văn hóa an toàn và môi trường làm việc thực tế.

Với Bắc Ninh, đào tạo nhân lực kỹ thuật cần đi trước quá trình phát triển công nghiệp và công nghệ cao. Khi các dự án hạ tầng hàng không được triển khai, nhu cầu nhân lực chất lượng cao sẽ tăng, đòi hỏi địa phương chuẩn bị từ sớm để lao động có thể tham gia các chuỗi giá trị mới.

Hạ tầng có thể hoàn thành theo dự án, nhưng đội ngũ kỹ thuật có chuyên môn và kỷ luật cần thời gian dài để hình thành. Sau 8 năm đầu tư vào giáo dục STEM, việc Kenan Foundation Asia và Boeing chuyển sang đào tạo nhân lực kỹ thuật hàng không cho thấy muốn đón đầu ngành công nghiệp mới, phải chuẩn bị con người cùng với hạ tầng.

Giáo dục nghề nghiệp vì thế cần chuyển từ đào tạo một nghề sang trang bị năng lực để người học đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao, thích ứng công nghệ và tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp.