Ngành ô tô Việt Nam tiến gần ngưỡng hình thành hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh

Đà tăng trưởng này không chỉ phản ánh sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng mà còn cho thấy ngành ô tô đang từng bước chuyển từ vai trò lắp ráp sang phát triển hệ sinh thái sản xuất, tạo nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Sản xuất và thị trường cùng tăng trưởng

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nửa đầu năm 2026. Riêng tháng 6, tổng lượng xe mới bổ sung cho thị trường, bao gồm xe sản xuất trong nước và xe nhập khẩu, ước đạt 81.296 chiếc, tăng 8,6% so với tháng trước.

Đáng chú ý, khu vực sản xuất trong nước tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng. Trong tháng 6, các doanh nghiệp xuất xưởng khoảng 54.100 xe, tăng 5,9% so với tháng 5 và tăng tới 32,1% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 6 tháng đầu năm, sản lượng xe lắp ráp trong nước đạt 284.600 chiếc, tăng 26,9% so với cùng kỳ năm 2025.

Sản lượng tăng trưởng ổn định phản ánh sự phục hồi của thị trường tiêu dùng, đồng thời cho thấy các doanh nghiệp sản xuất đã chủ động mở rộng công suất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn.

Theo dự báo, quy mô thị trường ô tô Việt Nam có thể đạt khoảng 700.000 xe trong năm 2026, tăng khoảng 20% so với năm trước. Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, Việt Nam sẽ vượt Thái Lan để trở thành thị trường ô tô lớn thứ ba Đông Nam Á, chỉ sau Malaysia và Indonesia.

Đây được xem là dấu mốc quan trọng bởi quy mô tiêu thụ trên 600.000 xe mỗi năm được nhiều chuyên gia đánh giá là ngưỡng đủ lớn để hình thành một ngành công nghiệp ô tô phát triển theo hướng hoàn chỉnh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào sản xuất, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Dù vậy, tỷ lệ sở hữu ô tô tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 63 xe trên 1.000 dân, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan (277 xe) và Malaysia (535 xe). Điều này cho thấy dư địa mở rộng của thị trường vẫn còn rất lớn khi quá trình đô thị hóa, thu nhập người dân và nhu cầu sở hữu phương tiện cá nhân tiếp tục gia tăng.

Doanh nghiệp nội địa từng bước nâng cao năng lực sản xuất

Một trong những điểm sáng của thị trường là vai trò ngày càng lớn của các doanh nghiệp sản xuất trong nước. Xe lắp ráp nội địa hiện chiếm khoảng 70% tổng lượng xe tiêu thụ trên thị trường, trong khi 7 trong số 10 mẫu xe bán chạy nhất nửa đầu năm 2026 đều được sản xuất và lắp ráp tại Việt Nam. Điều này phản ánh sự cải thiện về năng lực sản xuất cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường của các doanh nghiệp trong nước.

Song song với tăng trưởng về sản lượng, xu hướng tiêu dùng cũng đang thay đổi theo hướng ưu tiên các dòng xe ứng dụng công nghệ mới. Đặc biệt, xe hybrid ghi nhận mức tăng trưởng tích cực khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới khả năng tiết kiệm nhiên liệu, giảm phát thải và nâng cao trải nghiệm vận hành.

Sự chuyển dịch này được kỳ vọng sẽ tạo động lực để các nhà sản xuất tiếp tục đa dạng hóa danh mục sản phẩm, đồng thời thúc đẩy quá trình đổi mới công nghệ trong ngành.

Ở góc độ sản xuất, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của ngành ô tô liên tục duy trì mức cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm so với mức tăng trung bình của toàn ngành chế biến, chế tạo. Đây là tín hiệu cho thấy ô tô đang trở thành một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nổi bật của công nghiệp Việt Nam.

Trong khi đó, công nghiệp hỗ trợ cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực. Hơn 70% doanh nghiệp hội viên của Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) hiện tham gia cung ứng cho ngành ô tô và xe máy.

Các doanh nghiệp trong nước đã có khả năng sản xuất nhiều nhóm linh kiện như thân vỏ, khung gầm, hệ thống điện - điện tử, cùng các linh kiện nội thất và ngoại thất. Việc làm chủ ngày càng nhiều công đoạn sản xuất góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa ở một số dòng xe chiến lược, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu.

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành công nghiệp ô tô vẫn còn nhiều dư địa cần khai thác để phát triển bền vững. Hiện tỷ lệ nội địa hóa của ngành nhìn chung vẫn ở mức thấp so với mục tiêu đặt ra. Nhiều linh kiện có giá trị gia tăng cao vẫn phải nhập khẩu, trong khi số lượng doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn hạn chế.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng mở rộng, định hướng phát triển của ngành không chỉ dừng ở việc gia tăng sản lượng mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh, từ nguyên vật liệu, linh kiện, công nghệ, logistics đến phân phối.

Việc phát triển đồng bộ hệ sinh thái này được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho nhiều ngành công nghiệp nền tảng như cơ khí, luyện kim, điện tử và vật liệu mới, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực.

Mục tiêu dài hạn của ngành là hướng tới quy mô thị trường khoảng 1 triệu xe mỗi năm, trong đó sản lượng sản xuất trong nước đạt khoảng 700.000 xe. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với việc mở rộng thị trường tiêu dùng, ngành cần tiếp tục nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi.

Với tốc độ tăng trưởng hiện nay cùng dư địa thị trường còn lớn, ngành ô tô Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển từ giai đoạn phát triển về quy mô sang giai đoạn nâng cao chất lượng tăng trưởng. Nếu tận dụng tốt lợi thế của thị trường nội địa và đẩy nhanh quá trình xây dựng chuỗi cung ứng trong nước, ô tô có thể trở thành một trong những ngành công nghiệp nền tảng, đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.