Nhập khẩu linh kiện ô tô và bài toán nội lực

Cơn lốc nhập khẩu và sự chuyển dịch của thị trường

Nền kinh tế Việt Nam bước vào năm 2026 với những con số thống kê đầy ấn tượng từ năm cũ, trong đó ngành ô tô nổi lên như một điểm sáng về tốc độ tăng trưởng. Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, năm 2025 ghi nhận một con sóng đổ bộ của linh kiện và phụ tùng ô tô với tổng kim ngạch đạt 5,93 tỷ USD.

Đây là mức tăng trưởng chưa từng thấy, vọt lên 21,5% so với năm 2024, tương ứng với mức tăng ròng hơn 1 tỷ USD chỉ trong vòng 12 tháng. Đặc biệt, giai đoạn nước rút vào tháng 12/2025 đã chứng kiến sự bùng nổ khi kim ngạch đạt 707,09 triệu USD, tăng tới 46,5% so với cùng kỳ năm trước.

Sự gia tăng đột biến này không phải là ngẫu nhiên. Nó phản ánh một thực tế khách quan rằng thị trường ô tô Việt Nam đang giãn nở với tốc độ chóng mặt. Khi số lượng xe lưu hành ngày càng lớn, nhu cầu thay thế, nâng cấp phụ tùng và bảo dưỡng định kỳ trở thành một động cơ thúc đẩy nhập khẩu. Đáng chú ý, sự lên ngôi của các dòng xe hạng sang, xe hybrid và đặc biệt là xe điện đã tạo ra một phân khúc nhu cầu mới.

Những dòng xe công nghệ cao này đòi hỏi hệ thống phụ tùng chính hãng OEM khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, trong khi thị trường phụ tùng thay thế Aftermarket vẫn duy trì sức hút nhờ lợi thế về chi phí. Sự đan xen giữa nhu cầu chất lượng và tính kinh tế đã khiến dòng chảy linh kiện ngoại nhập vào Việt Nam chưa bao giờ sôi động đến thế.

Xét về cơ cấu thị trường, châu Á tiếp tục khẳng định vị thế là công xưởng cung ứng chính cho Việt Nam. Trung Quốc dẫn đầu tuyệt đối với kim ngạch 2,47 tỷ USD, chiếm gần 42% thị phần và tăng trưởng sốc ở mức 76%. Hàn Quốc dù ghi nhận sự sụt giảm hơn 15% nhưng vẫn giữ vị trí thứ hai với gần 889 triệu USD, theo sau là Thái Lan với hơn 776 triệu USD.

Việc chi tổng cộng 10,63 tỷ USD cho cả xe nguyên chiếc và linh kiện trong năm qua cho thấy quy mô khổng lồ của thị trường này, đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực cung ứng nội địa trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cú hích chính sách và triển vọng ngành công nghiệp hỗ trợ

Con số gần 6 tỷ USD nhập khẩu linh kiện vừa là niềm vui về một thị trường tiêu dùng khởi sắc, vừa là áp lực buộc ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước phải thay đổi tư duy. Nhận diện rõ thách thức này, từ đầu năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 21/2025/NĐ-CP với những ưu đãi mang tính chiến lược cho ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô kéo dài đến hết năm 2027. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng để giảm bớt sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, khuyến khích các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào quy trình sản xuất.

Các chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu, vật tư phục vụ sản xuất phụ tùng trong nước cùng các ưu đãi về thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt cho các sản phẩm có tỷ lệ nội địa hóa cao đang tạo ra một luồng sinh khí mới. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do FTA vẫn là bài toán sống còn của doanh nghiệp.

Với sự hiện diện của ATIGA, EVFTA hay CPTPP, mức thuế suất ưu đãi là một món hời lớn nếu doanh nghiệp làm chủ được các quy định về chứng nhận xuất xứ C/O và mã HS. Việc khai báo chính xác không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao tính chuyên nghiệp cho hệ thống hậu cần ngành ô tô.

Nhìn rộng hơn, mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 mà Chính phủ đặt ra đòi hỏi những ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao như ô tô phải đóng góp mạnh mẽ hơn. Thay vì chỉ là điểm đến của linh kiện ngoại, Việt Nam cần chuyển mình thành trung tâm sản xuất và lắp ráp có khả năng tự chủ một phần quan trọng các linh kiện trọng yếu.

Sự kết hợp giữa ưu đãi chính sách, tận dụng FTA và làn sóng chuyển đổi số trong sản xuất sẽ là công thức để ngành ô tô không chỉ tiêu tốn tỷ USD nhập khẩu mà còn tạo ra giá trị thặng dư bền vững cho nền kinh tế. Khi các doanh nghiệp nội địa đủ sức nắm bắt công nghệ, con số 6 tỷ USD nhập khẩu hôm nay sẽ trở thành nền tảng cho một ngành công nghiệp hỗ trợ hùng mạnh trong tương lai gần.