Liên kết chuỗi giá trị tạo đột phá cho ngành chăn nuôi trước bão chi phí

Áp lực kép từ thị trường và bài toán chi phí đầu vào

Ngành chăn nuôi Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển mình đầy thách thức khi phải đối mặt với áp lực kép từ biến động thị trường toàn cầu và yêu cầu nội tại về phát triển xanh. Dù số liệu thống kê trong 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận những tín hiệu rất lạc quan khi kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ, trong đó nhóm sản phẩm chăn nuôi ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ nhất lên tới 45,5%, đạt 245 triệu USD.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng này, khu vực sản xuất, đặc biệt là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, vẫn phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt do chi phí thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y liên tục duy trì ở mức cao.

Phân tích về thực trạng này, ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ ra rằng một trong những điểm yếu chí mạng của ngành chăn nuôi trong nước là sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu thức ăn nhập khẩu.

Sự phụ thuộc này khiến toàn bộ chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước các xung đột địa chính trị và biến động giá cả trên thị trường thế giới. Bên cạnh đó, nguy cơ dịch bệnh nguy hiểm như Dịch tả lợn châu Phi vẫn tiềm ẩn khả năng bùng phát cục bộ, đe dọa trực tiếp đến thành quả sản xuất.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam, thẳng thắn nhìn nhận hệ thống sản xuất hiện nay chưa có sự đồng bộ cần thiết, nhất là ở khâu giết mổ và chế biến sâu. Hệ thống giết mổ tập trung mang tính công nghiệp chưa đủ sức cạnh tranh và thay thế hoàn toàn các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ tự phát.

Hệ lụy là tạo ra sự chênh lệch rất lớn giữa giá bán tại chuồng của người chăn nuôi và giá thành mà người tiêu dùng phải chi trả ở thị trường đầu ra, đồng thời khiến sản phẩm nội địa gặp khó trong việc xây dựng thương hiệu mạnh để quảng bá rộng rãi.

Hạt nhân doanh nghiệp và mô hình khép kín 3F

Để hóa giải những nút thắt cốt lõi nêu trên, xu hướng tất yếu của ngành là phải tổ chức lại sản xuất thông qua việc đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị từ con giống, thức ăn, quy trình nuôi cho đến giết mổ, chế biến và phân phối. Hiện nay, tỷ lệ chăn nuôi theo hình thức trang trại công nghiệp của cả nước đã đạt từ 55% đến 56% đối với gia súc và khoảng 56% đến 58% đối với gia cầm.

Sự chuyển dịch mạnh mẽ này đã giúp nâng cao đáng kể năng suất và kiểm soát dịch bệnh tốt hơn. Trong đó, tổng đàn lợn cả nước tăng 2,4% với các điểm sáng tại các địa phương kiểm soát tốt dịch bệnh và phát triển mạnh trang trại công nghệ cao như Gia Lai tăng 7,4%, Lâm Đồng tăng 7,2% hay TP. Hồ Chí Minh tăng 3,4%.

Trong biểu đồ dịch chuyển này, cơ quan quản lý đặc biệt nhấn mạnh vai trò trung tâm của các doanh nghiệp lớn với tư cách là hạt nhân dẫn dắt, kết nối các hợp tác xã và nông hộ tham gia vào một hệ sinh thái khép kín.

Chia sẻ về tư duy quản trị này, ông Nguyễn Kiệt, Giám đốc Công ty TNHH Thức ăn chăn nuôi Fago - Chi nhánh miền Trung, khẳng định doanh nghiệp lựa chọn mô hình 3F (Feed - Farm - Food) tức là quy trình khép kín từ thức ăn, trang trại đến thực phẩm bàn ăn như một con đường duy nhất để phát triển bền vững.

Việc chủ động hoàn toàn chuỗi cung ứng không chỉ giúp doanh nghiệp xóa bỏ các chi phí trung gian không đáng có mà còn nâng cao khả năng kiểm soát dịch bệnh thông qua hệ thống an toàn sinh học nhiều lớp. Mô hình khép kín từ thức ăn, trang trại đến thực phẩm bàn ăn là cách duy nhất để kiểm soát chất lượng, giảm chi phí trung gian và phát triển bền vững.

Bên cạnh mối liên kết hữu cơ giữa các chủ thể, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác định là giải pháp trung tâm trong giai đoạn tới. Ứng dụng công nghệ số trong việc theo dõi sức khỏe vật nuôi, quản lý dữ liệu đàn và tối ưu hóa công thức dinh dưỡng không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất mà còn tạo ra một hệ thống thông tin minh bạch. Đây chính là chiếc chìa khóa vàng giúp sản phẩm chăn nuôi Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc của các thị trường quốc tế khó tính.

Định hướng mang tính chiến lược của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thời gian tới là tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp quy hoạch hệ thống giết mổ tập trung, áp dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống và đầu tư sâu cho chế biến nhằm gia tăng giá trị.

Khi các mắt xích trong chuỗi được gắn kết chặt chẽ và vận hành một cách chuyên nghiệp, ngành chăn nuôi mới có thể tự tin thiết lập một bệ đỡ vững chắc, vừa bảo đảm nguồn cung an toàn cho thị trường nội địa, vừa hiện thực hóa khát vọng vươn tầm quốc tế.