Khơi thông dòng vốn xanh cho nông nghiệp

Những điểm nghẽn trong chuỗi giá trị

Nền nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước một cuộc chuyển mình lịch sử, từ sản xuất truyền thống sang mô hình xanh, sạch và số hóa. Tuy nhiên, hành trình này không chỉ cần những cánh đồng lớn hay công nghệ hiện đại mà còn đòi hỏi một dòng máu tài chính ổn định và tương thích.

Tính đến đầu năm 2026, dư nợ tín dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đã đạt khoảng 4,2 triệu tỷ đồng, tăng hơn 14% so với năm trước. Dù con số này chiếm tới 22% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, hỗ trợ hơn 14,6 triệu khách hàng, nhưng cơn khát vốn cho các dự án xanh vẫn chưa được giải tỏa hoàn toàn do những nút thắt cố hữu trong cơ chế cho vay.

Dòng vốn tín dụng xanh dù ghi nhận đà tăng trưởng tích cực, đạt gần 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, nhưng phần lớn vẫn tập trung vào năng lượng tái tạo, trong khi nông nghiệp xanh vẫn còn gặp nhiều lực cản.

Ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhật Long, chỉ ra rằng các mô hình chuỗi giá trị xanh đang đối mặt với tình trạng bẻ kèo diễn ra phổ biến và thị trường đầu ra không ổn định. Khi chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ bị đứt gãy, niềm tin của các tổ chức tài chính cũng lung lay theo, khiến việc cấp vốn dựa trên chuỗi giá trị trở nên xa vời.

Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay chính là tâm lý phụ thuộc quá mức vào tài sản thế chấp là bất động sản. Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng tại Trường Đại học Nguyễn Trãi, phần lớn hoạt động nông nghiệp diễn ra trên đất thuê trả tiền hằng năm, loại tài sản này rất khó định giá và không được các ngân hàng chấp nhận làm tài sản bảo đảm. Đây là một nghịch lý khi doanh nghiệp có phương án sản xuất hiệu quả, có chứng chỉ xanh quốc tế nhưng lại bị từ chối chỉ vì thiếu sổ đỏ.

Đứng ở góc độ cơ quan lập pháp, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, thừa nhận các nút thắt từ thể chế và sự thiếu đồng bộ trong chính sách đảm bảo tín dụng đang tạo ra rào cản cho dòng vốn chuyển đổi số. Cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, ngân hàng và nhà nông hiện vẫn chưa đủ mạnh để làm tấm đệm an toàn, khiến các bên liên quan đều ở trong trạng thái e dè, thận trọng quá mức cần thiết.

Lấy dữ liệu và công nghệ làm bệ đỡ

Để khơi thông dòng vốn xanh, yêu cầu cấp thiết là phải thay đổi căn bản tư duy cho vay, chuyển từ việc thẩm định dựa trên tài sản sang thẩm định dựa trên dòng tiền và dữ liệu sản xuất. Ông Nguyễn Quang Huy đề xuất phát triển mô hình tín dụng thông minh, nơi các ngân hàng đóng vai trò đối tác chiến lược, tham gia sâu vào hoạt động của doanh nghiệp để tư vấn và phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu.

Một hệ sinh thái số quốc gia tích hợp dữ liệu lớn về nông nghiệp và truy xuất nguồn gốc sẽ là minh chứng xác thực nhất cho hiệu quả sản xuất, thay thế cho các hình thức thế chấp truyền thống.

Song song với hạ tầng dữ liệu, việc nâng cao năng lực cho người nông dân thông qua chương trình bình dân học vụ số là điều kiện tiên quyết. Khi người dân và các hợp tác xã làm chủ được công nghệ, việc minh bạch hóa quy trình sản xuất sẽ trở nên dễ dàng hơn, giúp ngân hàng dễ dàng kiểm soát dòng tiền và giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

Bên cạnh đó, việc thành lập các quỹ hỗ trợ chuyển đổi xanh và phát triển bảo hiểm nông nghiệp sẽ tạo ra hành lang an toàn, thúc đẩy các tổ chức tín dụng mạnh dạn giải ngân cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao.

Về phía doanh nghiệp, sự chủ động minh bạch thông qua ứng dụng công nghệ để quản lý sản xuất là giải pháp cốt lõi để tạo dựng niềm tin với ngân hàng. Như ông Nguyễn Văn Long chia sẻ, khi doanh nghiệp làm chủ được chuỗi liên kết và chứng minh được đầu ra ổn định, đó chính là tài sản bảo đảm bằng niềm tin cao nhất.

Trong giai đoạn tới, chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách lãi suất ưu đãi của Nhà nước, sự chuyển mình của ngân hàng và tinh thần sẵn sàng số hóa của doanh nghiệp, tín dụng xanh mới thực sự trở thành động lực dẫn dắt nền nông nghiệp Việt Nam vươn tầm quốc tế.