Bước đi chiến lược hướng tới nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và bền vững

Yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa công bố Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050” và tham vấn dự thảo Kế hoạch hành động triển khai Đề án. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa cam kết của Việt Nam trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), hướng tới mục tiêu giảm 30% phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời khẳng định quyết tâm của ngành nông nghiệp trên hành trình xây dựng nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, Đề án được ban hành đúng thời điểm, khi ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, thích ứng biến đổi khí hậu và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu của Đề án không chỉ là bảo đảm tăng trưởng năng suất, giá trị ngành trồng trọt, mà còn hướng tới việc giảm phát thải khí nhà kính, tạo nền tảng cho một nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và có trách nhiệm với môi trường.

Theo Quyết định số 4024/QĐ-BNNMT ngày 29/9, Đề án tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm tái cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường; xây dựng và áp dụng các gói kỹ thuật giảm phát thải theo chuỗi giá trị; hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) phục vụ kiểm kê khí nhà kính; triển khai các mô hình sản xuất thực hành tốt; xây dựng cơ chế tín chỉ carbon trong nông nghiệp; đồng thời tăng cường truyền thông, đào tạo và hợp tác công - tư trong triển khai mô hình sản xuất phát thải thấp.

Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cho biết, Đề án là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành trồng trọt và bảo vệ thực vật triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trong giai đoạn tới. Ngành đặt mục tiêu đến năm 2035 giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2020, đồng thời đến năm 2050, 100% diện tích cây trồng chủ lực sẽ áp dụng quy trình canh tác theo hướng giảm phát thải. Bên cạnh đó, Việt Nam sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về phát thải trong trồng trọt, tích hợp với hệ thống giám sát quốc gia và từng bước hình thành nhãn hiệu “Phát thải thấp” cho các ngành hàng nông sản chủ lực.

Theo dự thảo Kế hoạch hành động, cả nước sẽ triển khai 31 nhóm nhiệm vụ cụ thể, yêu cầu các địa phương khảo sát kỹ hiện trạng sản xuất, phát thải, điều kiện sinh thái và xã hội để xây dựng phương án giảm phát thải phù hợp thực tiễn. Mỗi tỉnh, thành phố dự kiến triển khai từ một đến hai mô hình trồng trọt giảm phát thải có thể nhân rộng, đồng thời thí điểm tối thiểu 15 mô hình đủ điều kiện phát triển tín chỉ carbon. Ngành cũng sẽ đào tạo ít nhất 3.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp; xây dựng năm bộ tài liệu truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi sản xuất theo hướng phát thải thấp.

Hạ tầng và nguồn lực là 2 yếu tố then chốt

TS Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai, cho rằng để quá trình chuyển đổi sang sản xuất giảm phát thải đạt hiệu quả, cần chú trọng hai yếu tố then chốt là đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực. Theo ông, hạ tầng thủy lợi phải được đầu tư đồng bộ, vì chỉ khi có khả năng rút nước kịp thời, người nông dân mới có thể áp dụng các biện pháp canh tác phát thải thấp. Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh là điều tất yếu, bởi nếu chỉ trông chờ vào ngân sách Nhà nước, quá trình này sẽ khó đi đường dài. Ông nhấn mạnh, chính sách cần đặt nông dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm, vừa là người thực hiện, vừa là người hưởng lợi. Khi được trao quyền, hỗ trợ và thấy rõ lợi ích, họ sẽ chủ động tham gia mạnh mẽ hơn.

Cùng quan điểm đó, ông Đặng Văn Bảo, Chủ tịch Hiệp hội CropLife Việt Nam, cho rằng công nghệ là đòn bẩy then chốt để đạt mục tiêu giảm phát thải. Hiệp hội đang thúc đẩy ba nhóm công nghệ trọng tâm gồm các giải pháp bảo vệ thực vật tiên tiến như thuốc bảo vệ thực vật sinh học, thiết bị drone phun chính xác và phương thức quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); cây trồng công nghệ sinh học, đặc biệt là các giống cây biến đổi gen giúp giảm nguyên liệu đầu vào và tăng hấp thu carbon; cùng cây trồng chỉnh sửa gen – hướng đi đầy tiềm năng giúp nâng cao khả năng thích nghi với biến đổi khí hậu. CropLife Việt Nam hoàn toàn ủng hộ các định hướng, mục tiêu và nhóm giải pháp mà Đề án đặt ra, nhất là việc phát triển gói kỹ thuật canh tác giảm phát thải, thiết lập hệ thống MRV và tăng cường hợp tác công - tư trong lĩnh vực trồng trọt.

Từ góc độ đối tác quốc tế, ông Vũ Ngọc Châu, Cán bộ cao cấp quản lý dự án nông nghiệp và tài nguyên thiên nhiên của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), khẳng định ADB đặc biệt quan tâm đến cơ chế tín chỉ carbon – loại “hàng hóa mới” có thể tạo nguồn lực tài chính bền vững cho nông nghiệp Việt Nam. ADB sẵn sàng mua tín chỉ carbon nếu Việt Nam thiết lập được cơ chế giao dịch minh bạch và khả thi, đồng thời cam kết tiếp tục đầu tư vào các dự án hạ tầng và chuyển đổi xanh, trong đó Việt Nam được xem là điểm trọng tâm của khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, để thu hút các tổ chức tài chính quốc tế, Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon và tiếp tục đầu tư hạ tầng thủy lợi, đặc biệt tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, nhằm tạo điều kiện cho việc áp dụng hiệu quả các mô hình canh tác giảm phát thải.

Thứ trưởng Hoàng Trung khẳng định, Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050” không chỉ là một chương trình của Bộ, mà là phong trào hành động quốc gia, là lời cam kết mạnh mẽ của nông nghiệp Việt Nam trước cộng đồng quốc tế về trách nhiệm ứng phó với biến đổi khí hậu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai Đề án theo phương châm “Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ địa bàn thực hiện”, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ chủ trì việc cập nhật dữ liệu phát thải, hoàn thiện hệ thống MRV và phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu thí điểm cơ chế trao đổi carbon nội địa trước năm 2028, làm nền tảng để tiến tới tham gia thị trường carbon quốc tế.

Thứ trưởng nhấn mạnh, khi người dân có thể bán được tín chỉ carbon, họ sẽ có thêm nguồn thu để tái đầu tư, duy trì sản xuất xanh, qua đó tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn và lan tỏa chuyển đổi xanh trong toàn ngành. Với tầm nhìn dài hạn, Đề án không chỉ hướng tới mục tiêu giảm phát thải mà còn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng nông sản Việt Nam, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, có khả năng chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu. Đây là bước đi chiến lược, thể hiện vai trò chủ động của Việt Nam trong tiến trình toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu, nơi nông nghiệp không chỉ là ngành sản xuất, mà còn là ngành kiến tạo tương lai xanh, bền vững cho hành tinh.