Kết nối liên vùng để doanh nghiệp bứt phá toàn diện

Phân mảnh và thiếu liên kết

Đồng bằng sông Hồng, một trong những động lực tăng trưởng hàng đầu của đất nước, lại đang phải đối mặt với tình trạng phát triển phân mảnh. Các địa phương dường như đang chạy đua thu hút đầu tư một cách độc lập, thiếu sự chuyên môn hóa và liên kết nội vùng.

Điều này dẫn đến sự cạnh tranh không cần thiết, lãng phí tài nguyên và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của cả khu vực. Hậu quả trực tiếp là các SMEs, vốn là xương sống của nền kinh tế, chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, không thể tìm được chỗ đứng vững chắc trong các chuỗi cung ứng lớn.

Một con số đáng suy ngẫm là tỷ lệ nội địa hóa của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng FDI chỉ đạt khoảng 15,7%. Đây là một chỉ số báo động, cho thấy phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm ngoài tay doanh nghiệp nội địa.

Theo một báo cáo gần đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chỉ có khoảng 21% SMEs Việt Nam đủ điều kiện tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI, và trong số đó, chỉ 10% thực sự trở thành nhà cung cấp thường xuyên.

Mặc dù, nhiều SMEs đã có năng lực sản xuất các linh kiện cơ khí chính xác, xây dựng phòng lab cho tập đoàn công nghệ, hay lắp ráp cụm linh kiện điện tử phức tạp, họ vẫn thiếu một cầu nối vững chắc và một cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Họ hoạt động đơn lẻ, tự lực cánh sinh và dễ bị tổn thương trước biến động thị trường.

Sự thiếu liên kết còn thể hiện ở việc các địa phương cạnh tranh bằng cách đưa ra những ưu đãi về đất đai và thuế một cách không đồng nhất, gây ra tình trạng “đua xuống đáy” (race to the bottom). Thay vì bổ trợ cho nhau, các tỉnh thành lại coi nhau là đối thủ, dẫn đến sự chồng chéo về quy hoạch, lãng phí hạ tầng và nguồn nhân lực. Điều này không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tìm kiếm đối tác và tối ưu hóa chi phí logistics, mà còn làm suy yếu sức mạnh cạnh tranh của cả nền kinh tế vùng.

Kiến tạo hệ sinh thái liên kết

Để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần một loạt giải pháp đồng bộ và quyết liệt, không chỉ từ phía Nhà nước mà còn từ chính cộng đồng doanh nghiệp.

Thay vì phát triển dàn trải, mỗi địa phương cần xác định ngành chủ lực dựa trên lợi thế cạnh tranh của mình. Ví dụ, Bắc Ninh và Hải Phòng có thể tập trung vào điện tử - vi mạch nhờ hệ sinh thái công nghệ sẵn có; Hưng Yên, Quảng Ninh phát triển cơ khí chính xác và logistics nhờ vị trí cửa ngõ giao thông. Sự chuyên môn hóa này sẽ tạo ra một mạng lưới bổ trợ lẫn nhau, thay vì cạnh tranh trực tiếp, giúp tối ưu hóa nguồn lực và tạo ra một "hệ sinh thái" kinh tế mạnh mẽ.

Đầu tư hạ tầng liên vùng chính là "mạch máu" của nền kinh tế. Việc đẩy nhanh các dự án như đường vành đai 4, 5, hay các tuyến đường sắt, cảng biển sẽ giúp kết nối các khu vực, giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp và đảm bảo chuỗi cung ứng vận hành trơn tru.

 Theo Viện Chiến lược và Chính sách Công nghiệp (Bộ Công Thương), chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm tới 20% GDP, cao hơn nhiều so với mức trung bình của thế giới. Việc hoàn thiện hạ tầng liên vùng có thể giúp giảm chi phí này xuống còn dưới 15%, từ đó nâng cao đáng kể sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Để khuyến khích doanh nghiệp FDI sử dụng sản phẩm nội địa, cần có các chính sách mạnh mẽ, chẳng hạn như yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 30% sau 5 năm hoạt động để được gia hạn ưu đãi, hoặc áp dụng thuế xuất khẩu với sản phẩm có tỷ lệ nội địa hóa thấp.

Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ "mềm" cho doanh nghiệp nội địa, như tín dụng ưu đãi, bảo lãnh vay vốn để họ đủ sức đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm. Một nghiên cứu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ ra rằng, việc hỗ trợ lãi suất 2% có thể giúp các SMEs giảm chi phí sản xuất và đầu tư đáng kể, từ đó mạnh dạn đầu tư vào máy móc, thiết bị hiện đại.

Một nền tảng số minh bạch, tích hợp AI sẽ là công cụ then chốt, giúp doanh nghiệp FDI dễ dàng tìm kiếm đối tác nội địa đủ năng lực. Nó cũng giúp các SMEs tiếp cận các đơn hàng lớn mà trước đây họ khó có thể tiếp cận.

Nền tảng này sẽ hoạt động như một “sàn giao dịch” kết nối, nơi các nhà sản xuất có thể trình bày năng lực, sản phẩm của mình, trong khi các tập đoàn lớn có thể tìm kiếm nhà cung cấp phù hợp một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Câu chuyện của Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội với các liên minh như Liên minh Tổng thầu Xây dựng HanoiBA hay Liên minh Cung ứng FDI HanoiBA là một minh chứng sống động. Bằng cách tập hợp sức mạnh của các thành viên, các liên minh này không chỉ giúp các SMEs nâng cao năng lực mà còn tạo ra một "sức mạnh tập thể" để tiếp cận các dự án lớn, các nhà thầu uy tín.

Trong 2 năm gần đây, các liên minh này đã giúp các SMEs tiếp cận và tham gia vào các dự án có tổng giá trị lên tới hàng nghìn tỷ đồng, điều mà một doanh nghiệp nhỏ lẻ không thể làm được.

Những bước đi tiên phong này không chỉ thể hiện sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp mà còn cho thấy một tầm nhìn chiến lược. Doanh nghiệp vừa và nhỏ không thiếu tiềm năng, họ chỉ thiếu cơ hội và sự kết nối.

Khi các "mắt xích" trong chuỗi giá trị được liên kết chặt chẽ, khi các địa phương biết phát huy thế mạnh riêng và bổ trợ cho nhau, đồng bằng sông Hồng sẽ không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là hình mẫu phát triển bền vững của cả nước. Và khi đó, câu hỏi về khoảng cách tăng trưởng giữa các địa phương sẽ tự tìm được lời giải.