Bài toán nhân lực cho chuyển đổi số và tăng trưởng xanh

Bài toán nhân lực không phải là vấn đề xa vời mà đang diễn ra ngay trong lòng các doanh nghiệp Việt Nam. Theo thống kê của VCCI, có tới 65% doanh nghiệp gặp rào cản lớn nhất khi chuyển đổi chính là thiếu nhân lực phù hợp, đặc biệt là nhân lực có tư duy số và tư duy xanh. Con số này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: dù nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tiếp cận chuyển đổi số, nhưng chỉ 16% trong số đó có chiến lược bài bản. Sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách, có kỹ năng và tư duy mới, khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu.

Thực trạng này càng trầm trọng hơn khi nhìn vào trình độ chung của lực lượng lao động. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo có bằng, chứng chỉ mới chỉ chiếm 28,8%. Phần lớn người lao động thiếu các kỹ năng mềm quan trọng như ngoại ngữ, giao tiếp, giải quyết vấn đề và tư duy số, khiến việc tuyển dụng trở nên khó khăn. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: doanh nghiệp thiếu nhân sự chất lượng, trong khi người lao động thiếu kỹ năng để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường.

Nếu không sớm giải quyết, tình trạng thiếu hụt nhân lực sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Khi doanh nghiệp không thể chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, họ sẽ mất đi khả năng cạnh tranh trên thị trường, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Các cơ hội để tối ưu hóa quy trình, tăng năng suất và tiếp cận các thị trường mới sẽ bị bỏ lỡ.

Nguy cơ mất việc làm hàng loạt cũng là một hệ quả đáng sợ. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là robot và AI, đang tạo ra nguy cơ thay thế hàng triệu việc làm. Theo báo cáo của VCCI và Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp năm 2023, một số ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, lắp ráp điện tử có nguy cơ mất tới 70% việc làm trong 10 năm tới. Nếu người lao động không được trang bị kỹ năng số, họ sẽ tự đánh mất cơ hội việc làm của chính mình. Quan trọng hơn, việc thiếu hụt nhân lực sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế số và tăng trưởng xanh, khiến các mục tiêu lớn của đất nước về GDP và phát thải ròng trở nên khó khăn để đạt được.

Để gỡ nút thắt về nhân lực, cần có một sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ từ nhiều bên, với vai trò dẫn dắt của Chính phủ. Chính phủ cần đóng vai trò là người thiết kế và điều phối chính sách, tạo ra một hệ sinh thái nhân lực quốc gia. Điều này bao gồm việc cải cách giáo dục, ban hành các tiêu chuẩn nghề nghiệp, thúc đẩy học tập suốt đời, cũng như xây dựng các cơ chế tài chính như Quỹ phát triển nhân lực, miễn giảm thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo.

Sự chủ động của doanh nghiệp và công đoàn cũng vô cùng quan trọng. Doanh nghiệp và công đoàn cần là những người đi đầu trong việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động. Ngành ngân hàng, với vai trò tiên phong, đã chứng minh rằng việc sớm trang bị kỹ năng xanh và số là chìa khóa để nâng cao năng suất và đảm bảo việc làm bền vững. Việc xây dựng một hệ sinh thái học tập và đổi mới sáng tạo chung, với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và công ty công nghệ, sẽ tạo ra một môi trường học tập thực chiến và hiệu quả.

Cuối cùng, người lao động cần nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập, nâng cao kỹ năng để thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Nâng cao các kỹ năng số, kỹ năng mềm không chỉ giúp họ giữ vững công việc hiện tại mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển trong tương lai.

Để biến những mục tiêu lớn của Việt Nam thành hiện thực, chúng ta không thể chỉ tập trung vào công nghệ. Việc đầu tư vào con người chính là chìa khóa quan trọng nhất. Nếu không giải quyết được bài toán nhân lực, quá trình chuyển đổi số và tăng trưởng xanh sẽ chỉ là những mục tiêu trên giấy và những cơ hội phát triển sẽ dần vụt qua.