Khai mở tiềm năng tín chỉ carbon cho doanh nghiệp

Làn sóng tất yếu của kinh tế xanh

Nghị quyết 226/NQ-CP vừa ban hành của Chính phủ cho thấy Việt Nam đã bước vào một giai đoạn tăng trưởng kinh tế bền vững. Nguồn lực từ tín chỉ carbon được xem là một trong những động lực quan trọng để đạt được mục tiêu đó.

Theo ông Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ NN&MT cho biết, thị trường carbon, bao gồm thị trường tuân thủ và thị trường tự nguyện, chính là công cụ then chốt để huy động nguồn lực tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh. Sự phát triển của thị trường này không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu bắt buộc khi các quốc gia lớn như Liên minh châu Âu (EU) áp đặt các quy định nghiêm ngặt về môi trường, điển hình là Thuế Carbon biên giới (CBAM).

Các số liệu được đưa ra tại diễn đàn rất đáng chú ý. Trên thị trường tuân thủ, giá tín chỉ carbon tại Thụy Sĩ đã đạt mức 150 USD/tấn. Mức giá này không đồng đều, phản ánh cam kết và nỗ lực giảm phát thải của từng quốc gia. Cụ thể, EU và New Zealand đang dẫn đầu với mức giá cao nhất.

Điều này cho thấy, giá tín chỉ carbon không chỉ đơn thuần là một con số, mà còn là một thước đo cho sự quyết tâm của một nền kinh tế. Đáng chú ý hơn, thị trường carbon toàn cầu đã huy động được 373 tỷ USD kể từ năm 2007, và riêng năm 2024, con số này là 70 tỷ USD, cho thấy sự tăng trưởng bùng nổ của tài chính carbon.

Một trong những nhận định sâu sắc của ông Nguyễn Đình Thọ là xu hướng kết nối thị trường tự nguyện và tuân thủ, cũng như giữa thị trường trong nước và quốc tế. Đây là một điểm mấu chốt, vì khi biết cách khai thác, tận dụng sự kết nối này, nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp có thể tăng gấp 20 - 30 lần so với giá bán thông thường.

Việc Việt Nam đang chuẩn bị ký kết thỏa thuận hợp tác với Singapore - quốc gia cho phép kết nối hai loại thị trường - là một bước đi chiến lược, mở ra cánh cửa lớn để doanh nghiệp Việt tiếp cận một sân chơi rộng lớn và hấp dẫn hơn.

Nâng tầm kinh tế, khẳng định vị thế

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu cấp bách, đặc biệt với các ngành xuất khẩu chủ lực. Từ năm 2026, châu Âu sẽ chính thức áp thuế CBAM lên 5 nhóm sản phẩm, bao gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón và hydro. Điều này đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước một thách thức lớn: nếu không tham gia giao dịch tín chỉ carbon, hàng hóa xuất khẩu sẽ phải chịu thuế carbon, làm giảm sức cạnh tranh nghiêm trọng.

Mặt khác, nếu không có thị trường carbon nội địa minh bạch và vận hành hiệu quả, Nhà nước sẽ mất đi một nguồn thu hợp pháp từ tín chỉ carbon, vốn có thể được khấu trừ theo quy định của CBAM.

Chính vì vậy, lộ trình của Việt Nam là vô cùng hợp lý và kịp thời là hoàn tất giai đoạn thí điểm vào năm 2028 và vận hành chính thức từ năm 2029. Lộ trình này cho phép doanh nghiệp có đủ thời gian để làm quen, tìm hiểu và chuẩn bị.

Cơ chế vận hành của thị trường cũng rất rõ ràng là doanh nghiệp đầu tư công nghệ để giảm phát thải sẽ bán tín chỉ carbon cho các doanh nghiệp chưa hoặc không thể chuyển đổi. Quyết định đầu tư hay mua bán tín chỉ phụ thuộc vào giá carbon trên thị trường. Nếu giá tín chỉ cao hơn chi phí chuyển đổi, doanh nghiệp sẽ có động lực để đầu tư. Ngược lại, nếu giá thấp, họ có thể chọn mua tín chỉ để đáp ứng yêu cầu ngắn hạn.

Đây chính là logic vận hành của một thị trường carbon hiệu quả, nơi tín hiệu giá đóng vai trò điều tiết hành vi của các bên tham gia, thúc đẩy các doanh nghiệp hướng tới sản xuất bền vững và giảm phát thải.

Nghị quyết của Chính phủ và những phân tích từ diễn đàn đã cho thấy một bức tranh toàn cảnh về tầm quan trọng của tín chỉ carbon đối với kinh tế Việt Nam. Việc phát triển thị trường carbon không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn là một chiến lược kinh tế, giúp Việt Nam huy động nguồn lực tài chính lớn, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam cần phải giải quyết nhiều thách thức. Đó là việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, tài chính, kỹ thuật một cách đồng bộ và minh bạch. Đồng thời, cần có các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc tiếp cận và tham gia thị trường này.

Quá trình này cũng giống như thị trường chứng khoán đã từng trải qua cần thời gian để định hình và hoàn thiện, nhưng khi đã vận hành trơn tru, nó sẽ trở thành một công cụ tài chính mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển phồn vinh của đất nước. Tín chỉ carbon không chỉ là một công cụ giảm phát thải, mà còn là một cơ hội để Việt Nam khẳng định vị thế của mình trên bản đồ kinh tế xanh toàn cầu.