Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn, nâng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Thành phố đồng thời quy hoạch vùng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ số và mở rộng liên kết tiêu thụ nhằm nâng giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân.

Tổ chức lại sản xuất, hạn chế lãng phí đất đai

Trong 9 tháng đầu năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tăng trưởng 3,54%, cao hơn mức kế hoạch 3,22% đặt ra cho 6 tháng đầu năm. Sản xuất nông nghiệp tiếp tục duy trì quy mô lớn, với 78.500 ha lúa vụ Xuân, sản lượng 506.000 tấn; 23.800 ha rau màu vụ Xuân và 58.200 ha lúa vụ Mùa. Thành phố đặt mục tiêu gieo trồng 28.400 ha cây vụ Đông năm 2026.

Chăn nuôi duy trì đàn lợn khoảng 1,24 triệu con, đàn gia cầm 38,3 triệu con. Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản đạt 23.650 ha, sản lượng 98.700 tấn. Những kết quả này cho thấy quy mô sản xuất vẫn lớn, nhưng việc khai thác hiệu quả từng diện tích đất và mặt nước tiếp tục là yêu cầu quan trọng.

Thực tế, một số vùng đất trồng lúa có năng suất thấp, thường xuyên ngập úng, nằm xen kẹt hoặc bị chia nhỏ thành nhiều thửa. Tình trạng này làm tăng chi phí sản xuất, hạn chế khả năng cơ giới hóa và gây khó khăn cho việc tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Người dân có nhu cầu chuyển đổi sang mô hình có giá trị kinh tế cao hơn nhưng còn vướng thủ tục, thời hạn sử dụng đất và điều kiện đầu tư dài hạn.

Theo Công văn số 4380/UBND-NNMT, Hà Nội yêu cầu các địa phương khai thác hiệu quả quỹ đất và mặt nước, không để đất bỏ hoang. Những diện tích chưa gieo cấy cần được rà soát để tổ chức gieo trồng bổ sung hoặc chuyển sang cây trồng ngắn ngày phù hợp.

Với vùng ngập trũng, thành phố định hướng chuyển sang mô hình kết hợp như lúa - cá, lúa - vịt. Những khu vực có điều kiện phù hợp được khuyến khích phát triển rau an toàn, hoa, cây cảnh, cây ăn quả, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái và du lịch trải nghiệm. Việc chuyển đổi phải căn cứ điều kiện thực tế, quy hoạch và quy định pháp luật, tránh tình trạng tự phát hoặc xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp.

Tích tụ đất đai là giải pháp quan trọng để giải quyết tình trạng sản xuất nhỏ lẻ. Thành phố khuyến khích hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp tập trung đất trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, tạo quỹ đất đủ lớn để đầu tư cơ giới hóa, hệ thống tưới tiêu, sơ chế và bảo quản nông sản.

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa phải tuân thủ Nghị định số 112/2024/NĐ-CP và kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. UBND cấp xã phối hợp với Hội Nông dân rà soát từng khu vực, xác định nhu cầu chuyển đổi, điều kiện hạ tầng và loại hình sản xuất phù hợp để đăng ký chỉ tiêu hằng năm với Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Quy hoạch vùng tập trung, đầu tư thủy lợi và công nghệ số

Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3685/QĐ-UBND ngày 23/7/2026, phê duyệt danh mục vùng quy hoạch trồng lúa năng suất, chất lượng cao và vùng sản xuất nông nghiệp tập trung giai đoạn 2026–2030. Quy hoạch tạo cơ sở bố trí sản xuất theo từng khu vực, hạn chế tình trạng manh mún và tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng.

Tại xã Hạ Bằng, hai vùng sản xuất tập trung được xác định tại thôn Yên Mỹ với diện tích 57 ha và khu vực Phú Đa 1, Phú Đa 2 với diện tích 58 ha. Việc xác định cụ thể các vùng sản xuất giúp địa phương chủ động tổ chức canh tác, lựa chọn cây trồng và xây dựng phương án đầu tư phù hợp.

Hạ tầng thủy lợi cũng cần được cải thiện để bảo đảm nguồn nước tưới và tiêu thoát nước. Tình trạng ngập úng kéo dài có thể làm giảm năng suất, gây thiệt hại mùa vụ và hạn chế khả năng chuyển đổi sang các mô hình sản xuất có giá trị cao. Theo Quyết định số 119/QĐ-UBND ngày 9/1/2026, việc quản lý công trình thủy lợi được phân cấp cho các đơn vị liên quan. Các công ty thủy lợi có trách nhiệm vận hành, kiểm tra và đề xuất sửa chữa, nâng cấp công trình; UBND cấp xã chủ động đánh giá những công trình thuộc phạm vi quản lý để đề xuất phương án và nguồn vốn sửa chữa.

Sở Xây dựng phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường trong vận hành các trạm bơm tiêu, bảo đảm hệ thống thoát nước đô thị và tiêu thoát nước phục vụ sản xuất nông nghiệp hoạt động đồng bộ. Đây là yêu cầu quan trọng tại những khu vực vừa chịu áp lực đô thị hóa, vừa cần bảo vệ diện tích canh tác.

Song song với đầu tư hạ tầng, Hà Nội đẩy mạnh số hóa quản lý đất đai và ứng dụng công nghệ trong sản xuất. Thành phố đã hoàn thiện cơ sở dữ liệu số đối với 4.923.484 thửa đất, tạo nền tảng phục vụ quản lý, rà soát quỹ đất và công khai thông tin quy hoạch.

Trong nông nghiệp, thành phố thí điểm ứng dụng công nghệ số và camera AI tại các vùng rau chuyên canh Bát Tràng và Mê Linh. Việc kết hợp công nghệ giám sát với tem truy xuất nguồn gốc điện tử giúp tăng khả năng kiểm soát quy trình canh tác, hỗ trợ xác định nguồn gốc sản phẩm và nâng cao tính minh bạch trong tiêu thụ nông sản.

Tuy nhiên, quy hoạch và công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với đầu ra ổn định. Hà Nội đang mở rộng kết nối cung - cầu, đưa nông sản vào hệ thống siêu thị, chợ đầu mối và sàn thương mại điện tử. Liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân cũng được thúc đẩy nhằm gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.

Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, vùng sản xuất tập trung tạo điều kiện đầu tư vùng nguyên liệu, cơ giới hóa, hệ thống tưới tiêu và cơ sở bảo quản. Các mô hình hoa, cây cảnh, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái và du lịch trải nghiệm mở thêm hướng khai thác giá trị đất nông nghiệp.

Bài toán của Hà Nội là sử dụng đúng quỹ đất, lựa chọn mô hình phù hợp và tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường. Rà soát đất bỏ hoang, tích tụ đất tự nguyện, hoàn thiện thủy lợi, số hóa quản lý và liên kết tiêu thụ cần được triển khai đồng bộ để giảm lãng phí nguồn lực, nâng hiệu quả sản xuất và cải thiện thu nhập cho người nông dân.