Giải ngân đầu tư công tăng tốc nhưng áp lực nghẽn thủ tục vẫn hiện hữu

Phân hóa hiệu suất giải ngân và áp lực tái cơ cấu dòng vốn

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, tính đến ngày 21/5/2026, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công trên toàn quốc đạt 182.544,8 tỷ đồng, tương ứng 18% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, ở mức hơn 1,013 triệu tỷ đồng. So với cùng kỳ nhiều năm trước, tiến độ hiện tại đã có cải thiện nhất định, đặc biệt trong giai đoạn giữa tháng 5 khi tốc độ giải ngân theo tuần tăng mạnh.

Riêng trong tuần từ ngày 15/5 đến 21/5, số vốn giải ngân phát sinh đạt 16.526,4 tỷ đồng, cao gấp 1,4 lần so với tuần trước đó. Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn cho thấy nhiều điểm nghẽn mang tính hệ thống. Hiện toàn quốc mới phân bổ chi tiết được 990.603,5 tỷ đồng, tương đương 97,7% kế hoạch vốn được giao. Vẫn còn khoảng 22.839,9 tỷ đồng chưa thể phân bổ do nhiều dự án chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư hoặc đang trong quá trình đề xuất điều chỉnh kế hoạch vốn.

Đây được xem là nguyên nhân cốt lõi khiến tiến độ giải ngân giữa các đơn vị tiếp tục phân hóa mạnh. Có tới 28 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức trung bình cả nước. Đáng chú ý, 13 bộ, cơ quan trung ương gần như chưa tạo được chuyển biến khi tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa phát sinh giải ngân. Một số đơn vị nằm trong nhóm này gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Thanh tra Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước. Thực tế này phản ánh khó khăn không chỉ nằm ở năng lực tổ chức thực hiện mà còn xuất phát từ quy trình chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và giải quyết thủ tục hành chính kéo dài.

Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được xác định là động lực tăng trưởng chủ lực của nền kinh tế, việc chậm hoàn thiện thủ tục đang tạo ra áp lực lớn đối với mục tiêu kích thích tổng cầu và thúc đẩy các ngành sản xuất liên quan.

Dù còn nhiều điểm nghẽn, hệ thống giải ngân cũng ghi nhận sự bứt phá đáng chú ý từ nhóm địa phương và cơ quan chủ động điều hành.

Ở khối bộ, ngành trung ương, Ngân hàng Chính sách xã hội đang dẫn đầu với tỷ lệ giải ngân đạt 75,6%. Tiếp theo là Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam đạt 40,5% và Bộ Tư pháp đạt 30,9%.

Trong nhóm địa phương, Hà Nội đứng đầu cả nước với tỷ lệ giải ngân 32,8%, tiếp theo là Hải Phòng đạt 31,3%, Điện Biên đạt 31% và Lạng Sơn đạt 30,7%.

Đáng chú ý, hiệu suất thực tế của nhiều địa phương còn cao hơn số liệu thống kê hiện hành. Theo Nghị quyết số 245/2025/QH15 của Quốc hội, các địa phương phải tiết kiệm 5% vốn ngân sách địa phương để tạo nguồn cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, với tổng quy mô khoảng 32.511,3 tỷ đồng.

Nếu loại trừ khoản vốn dự phòng này, tỷ lệ giải ngân thực tế của khối địa phương sẽ tăng từ 20,1% lên 21%, đồng thời nâng tỷ lệ giải ngân chung của cả nước lên khoảng 18,6%. Riêng Hà Nội có thể đạt mức 34,5%, còn Hải Phòng đạt khoảng 32,8%.

Điều này cho thấy nhiều địa phương vẫn duy trì được năng lực hấp thụ vốn tương đối tích cực dù phải thực hiện cơ chế tạo nguồn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn mang tính liên vùng.

Bên cạnh sự phân hóa về tiến độ, một vấn đề khác đang nổi lên là chênh lệch hiệu quả giữa vốn trong nước và vốn nước ngoài. Theo Bộ Tài chính, tỷ lệ giải ngân vốn nước ngoài hiện chỉ đạt khoảng 9,7%, thấp hơn đáng kể so với mức 18,2% của vốn trong nước.

Tăng tốc điều chuyển vốn và siết cơ chế giám sát tiến độ

Trong bối cảnh nhiều dự án không còn khả năng hấp thụ hết nguồn vốn được giao, cơ chế điều chuyển vốn đang trở thành công cụ điều hành trọng tâm nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Một loạt bộ, ngành đã chủ động đề xuất cắt giảm kế hoạch vốn nước ngoài để chuyển sang các nhiệm vụ cấp thiết hơn. Bộ Y tế đề nghị giảm 163 tỷ đồng vốn nước ngoài, Bộ Xây dựng đề xuất giảm hơn 27,5 tỷ đồng nhằm ưu tiên cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Song song với hoạt động điều chuyển vốn, Chính phủ cũng đang tăng cường công tác giám sát thông qua hệ thống KPI và cơ chế báo cáo tiến độ hàng tuần. Mục tiêu là nhận diện sớm các điểm nghẽn về thủ tục, giải phóng mặt bằng, hồ sơ đầu tư và năng lực thực thi tại từng đơn vị.

Áp lực điều hành hiện không chỉ dừng ở yêu cầu giải ngân đúng tiến độ mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sử dụng vốn, tránh tình trạng giải ngân hình thức vào cuối năm hoặc phân bổ dàn trải thiếu hiệu quả.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, đầu tư công tiếp tục được xem là một trong những trụ cột quan trọng để duy trì tăng trưởng. Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng tốc giải ngân mà còn phải tháo gỡ triệt để các nút thắt pháp lý, cải thiện năng lực hấp thụ vốn và xây dựng cơ chế điều phối linh hoạt hơn giữa các khu vực có hiệu quả thực thi khác nhau.