Đưa vốn đầu tư công vượt qua rào cản số lượng sang chất lượng

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Áp lực hoàn thành kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2026 đang trở nên lớn hơn bao giờ hết khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc quyết định. Số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy, tính đến ngày 2/7/2026, cả nước đã giải ngân được 360.948,7 tỷ đồng, đạt 35,8% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao.

Nếu không tính phần tiết kiệm ngân sách địa phương để chuẩn bị đầu tư cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ này đạt mức 37%. Dù tiến trình này ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ với khối lượng giải ngân tháng 6 đạt tới 137.600 tỷ đồng, tăng vượt bậc so với các tháng trước đó, thực tế vẫn đặt ra bài toán vô cùng nan giải khi còn hơn 640.000 tỷ đồng cần phải đưa vào nền kinh tế trong nửa cuối năm nay.

Sự sốt ruột của các nhà quản lý vĩ mô là hoàn toàn có cơ sở khi tiến độ triển khai các công trình hạ tầng chiến lược vẫn chưa đồng đều. Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Chính phủ với các địa phương mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thẳng thắn yêu cầu rà soát kỹ lưỡng và kiên quyết điều chuyển, cắt vốn ở những nơi có tiền mà không tiêu được để dành nguồn lực cho những địa phương có khả năng hấp thụ tốt hơn. Sự phân hóa này thể hiện rõ khi bên cạnh những điểm sáng như Hà Nội giải ngân được 63.900 tỷ đồng, TP.HCM đạt 51.300 tỷ đồng thì vẫn còn tới 25 bộ, ngành và 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của cả nước.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, dù các nút thắt về thể chế, thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng hay nguồn nguyên vật liệu vẫn hiện hữu, điểm nghẽn quan trọng nhất cần tạo sự đột phá nằm ở khâu chỉ đạo tổ chức thực hiện của người đứng đầu. Việc bắt đầu áp dụng bộ chỉ số chấm điểm giải ngân và gắn chặt kết quả với trách nhiệm cá nhân đã tạo ra một làn sóng cam kết mạnh mẽ từ các địa phương.

Tại Nghệ An, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải khẳng định quyết tâm hoàn thành tuyệt đối kế hoạch năm bằng việc kích hoạt năm tổ công tác đặc biệt do các Phó Chủ tịch làm tổ trưởng nhằm bám sát hiện trường và chủ động điều chuyển vốn kịp thời.

Từ áp lực giải ngân đến kỳ vọng bứt phá tăng trưởng hai con số

Nỗ lực tháo gỡ khó khăn cho dòng vốn công không chỉ đơn thuần là việc hoàn thành một chỉ tiêu tài chính, mà sâu xa hơn là yêu cầu đưa đầu tư công trở thành lực kéo phục hồi kinh tế thực chất. Với mức tăng trưởng GDP cả nước trong 6 tháng đầu năm đạt 8,18%, dư địa để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 10% trở lên phụ thuộc rất lớn vào tốc độ bơm vốn vào thị trường trong những tháng cuối năm.

Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực và nhóm nghiên cứu của BIDV nhận định đầu tư công chính là đòn bẩy kích cầu hiệu quả nhất trong bối cảnh hiện tại. Việc nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu và giải quyết dứt điểm các vướng mắc thực địa sẽ giúp kích hoạt tối đa vai trò của nguồn vốn này.

Để nguồn vốn khổng lồ này phát huy hiệu quả lan tỏa rộng khắp, góc nhìn từ các tổ chức quốc tế mang lại những gợi ý mang tính chiến lược dài hạn. Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, nhấn mạnh rằng khi kế hoạch vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030 tăng gần gấp ba lần so với giai đoạn trước, mục tiêu của Việt Nam cần dịch chuyển mạnh mẽ từ giải ngân nhanh sang tạo ra tác động kinh tế thực chất. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải chuẩn hóa khâu chuẩn bị dự án, nâng cao tính chuyên nghiệp trong đấu thầu và thiết lập các cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng để thu hút sự đồng hành của dòng vốn tư nhân.

Các đầu tàu kinh tế lớn của đất nước đang nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu kép này bằng những hành động cụ thể. Tại TP.HCM, đầu tàu kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP cả năm đạt 10,2%, với các cột mốc cụ thể cho quý III là 11% và quý IV đạt 11,8%.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được khẳng định, địa phương đang tập trung toàn lực để vừa hoàn thành kế hoạch giải ngân vừa đảm bảo từng đồng vốn đầu tư được phân bổ vào đúng các công trình hạ tầng trọng điểm, có sức lan tỏa cao. Khi dòng vốn công được khơi thông đúng hướng, sẽ đóng vai trò là nguồn vốn mồi quan trọng, tạo niềm tin và dẫn dắt nguồn lực tư nhân cùng tham gia vào quá trình kiến tạo những không gian phát triển mới cho đất nước.

Cuộc chạy đua với thời gian để đưa hơn 640.000 tỷ đồng vào nền kinh tế trong những tháng cuối năm đòi hỏi một tinh thần hành động quyết liệt và thực chất từ mọi cấp ngành. Để đầu tư công thực sự là bệ đỡ cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, điều quan trọng nhất không chỉ là tiêu hết tiền mà là tiêu tiền sao cho hiệu quả, chuyển hóa từng dòng vốn ngân sách thành những công trình hạ tầng chiến lược làm thay đổi diện mạo quốc gia.