Đột phá tư duy quản trị đất đai trong thời kỳ mới

Đổi mới tư duy quản trị và bổ sung cơ chế linh hoạt

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra vào chiều ngày 28/7, Chính phủ đã trình bày Tờ trình về dự án sửa đổi Luật Đất đai. Mặc dù, Luật Đất đai năm 2024 đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực trong công tác quản lý nhà nước, thực tiễn triển khai thời gian qua đã phát sinh một số vướng mắc, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và các hệ thống pháp luật mới được cập nhật.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết việc sửa đổi lần này hướng tới 3 mục tiêu chiến lược: thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân; tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn thể chế để phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số; đồng thời xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn và hiệu lực.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách lớn. Trong đó, quy hoạch sử dụng đất sẽ được số hóa và tích hợp phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp, ưu tiên quỹ đất cho hạ tầng, nhà ở xã hội, y tế và giáo dục. Đáng chú ý, cơ chế tài chính đất đai được định hướng chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị nguồn lực.

Giá đất sẽ do Nhà nước quyết định dựa trên hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, công khai và minh bạch, kết hợp với việc kiểm soát chặt chẽ tình trạng đầu cơ, thao túng giá. Quy định mới xác định giá đất căn cứ vào bảng giá đất, hệ số điều chỉnh, giá trúng đấu giá hoặc đơn giá thuê đất.

Riêng đối với công tác thu hồi đất và bồi thường, dự thảo chuyển hướng từ tư duy bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, bổ sung các cơ chế linh hoạt cho các dự án trọng điểm, cấp bách nhằm bảo đảm người dân có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Yêu cầu đột phá, tầm nhìn quản trị phát triển

Đánh giá về các nội dung sửa đổi, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhất trí với định hướng giảm bớt thủ tục hành chính và chỉ giữ lại các chỉ tiêu quản lý thực sự cần thiết đối với đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng tự nhiên, đất quốc phòng và an ninh.

Dù vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý một số quy định về phân vùng sử dụng đất cần được rà soát kỹ lưỡng để tránh chồng lấn với quy hoạch tỉnh hay quy hoạch đô thị, ngăn ngừa nguy cơ tạo ra những điểm nghẽn mới.

Về mặt tài chính và giá đất, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh việc bỏ quy định giá đất cụ thể để áp dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục cho cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, việc xây dựng các phương pháp định giá có tính khoa học và nâng cao năng lực ban hành của các địa phương vẫn là một thách thức lớn.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ nên quy định các nguyên tắc cơ bản trong luật và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt. Đồng thời, đối với việc thu hồi đất trước khi hoàn thành tái định cư, cần bổ sung các điều kiện chặt chẽ như phương án bồi thường sơ bộ và cam kết quyền lợi cụ thể để tránh phát sinh mâu thuẫn xã hội.

Chỉ đạo tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đất đai phải đặt trong tư duy cải cách thể chế tổng thể, chuyển hẳn từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển. Chủ tịch Quốc hội khẳng định Nhà nước cần giữ vai trò chủ đạo trong việc định giá đất và điều tiết địa tô chênh lệch dựa trên mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong thời gian tới, công tác hoàn thiện thể chế cần tập trung vào 5 trụ cột: định giá đất theo nguyên tắc thị trường; bảo đảm công khai trong thu hồi và tái định cư; nâng cao chất lượng quy hoạch không gian; đẩy mạnh phân cấp gắn với kiểm soát quyền lực; và hiện đại hóa dữ liệu đất đai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.