Dồn lực cho công nghệ, thúc đẩy kinh tế số bứt phá

Thông điệp xuyên suốt là phải ưu tiên nguồn lực, làm chủ công nghệ lõi và chuyển hóa các định hướng lớn thành kết quả đo lường được ngay trong năm 2026.

Nguồn lực lớn, nền tảng rộng nhưng còn “điểm nghẽn”

Bức tranh tổng thể cho thấy quy mô đầu tư và nền tảng phát triển đã được mở rộng đáng kể. Năm 2026, tổng kinh phí dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được Quốc hội phê chuẩn lên tới hơn 65.000 tỷ đồng, trong đó chi đầu tư phát triển chiếm hơn một nửa. Tiến độ phân bổ ngân sách đạt trên 90% với chi thường xuyên và gần 70% với chi đầu tư, cho thấy quyết tâm giải ngân và đưa nguồn lực vào thực tế.

Cùng với đó, hệ sinh thái khoa học công nghệ tiếp tục được củng cố. Trong năm 2025 và quý I/2026, hàng loạt văn bản pháp lý đã được ban hành; 11 nhóm công nghệ chiến lược với 35 sản phẩm cụ thể được xác định; 53 tổ chức khoa học công nghệ đạt trình độ khu vực và quốc tế; 6 khu công nghệ cao đang vận hành. Hạ tầng số duy trì đà phát triển nhanh với phủ sóng 5G đạt 91,9%, hơn 22 triệu thuê bao, tốc độ Internet thuộc nhóm dẫn đầu toàn cầu.

Kinh tế số cũng tăng trưởng mạnh, với xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt trên 45 tỷ USD, tổng kim ngạch ước khoảng 172 tỷ USD, thương mại điện tử đạt quy mô 36 tỷ USD. Số lượng doanh nghiệp công nghệ số tiếp tục tăng nhanh, bổ sung thêm gần 1.400 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, những con số tích cực chưa che lấp được các hạn chế mang tính cấu trúc. Tiến độ thực hiện nhiệm vụ ở một số lĩnh vực vẫn chậm; cơ chế huy động nguồn lực xã hội, hợp tác công tư, đặt hàng và khoán chi còn vướng mắc. Đáng chú ý, liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và thị trường vẫn là khâu yếu, khiến việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa đạt kỳ vọng. Các “điểm nghẽn” về hạ tầng dữ liệu, nền tảng số và nhân lực chất lượng cao tiếp tục là rào cản lớn.

Dồn lực cho công nghệ lõi, đo bằng kết quả đầu ra

Trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chỉ đạo của Thủ tướng nhấn mạnh việc tái cấu trúc cách phân bổ và sử dụng nguồn lực. Trọng tâm là tăng tỷ trọng chi cho công nghệ chiến lược, công nghệ cao và đặc biệt là công nghệ lõi, đồng thời bảo đảm mức tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đi kèm với đó là thay đổi tư duy quản lý: chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang đánh giá theo kết quả đầu ra, từ cơ chế cấp phát sang đặt hàng, giao nhiệm vụ. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được xác định là công cụ quan trọng để tháo gỡ rào cản, cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới.

Một loạt mục tiêu cụ thể được đặt ra cho năm 2026 gồm: kinh tế số chiếm 30% GDP; trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; thương mại điện tử tăng trưởng 23–25%; 100% dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình. Song song, yêu cầu làm chủ các công nghệ nền tảng, phát triển tài sản số và tiền kỹ thuật số theo hướng lành mạnh cũng được đặt ra.

Đáng chú ý, tiến độ thực thi được siết chặt với các mốc thời gian cụ thể. Ngay trong tháng 4/2026, phải hoàn thành 16 nhiệm vụ quá hạn và ban hành các văn bản hướng dẫn liên quan đến luật về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Trong quý II, hàng loạt chiến lược và công cụ nền tảng phải được trình và ban hành, bao gồm Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến năm 2035, khung kiến trúc quốc gia số và cơ chế vận hành Quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, việc tái cấu trúc hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được đẩy mạnh với kế hoạch sắp xếp lại 16 phòng thí nghiệm trọng điểm, hoàn thiện tiêu chí trung tâm đổi mới sáng tạo, xây dựng sàn giao dịch khoa học công nghệ với các cơ chế hỗ trợ tài sản trí tuệ. Định hướng này cho thấy nỗ lực chuyển từ phát triển dàn trải sang tập trung vào các nhiệm vụ có tác động lan tỏa lớn.

Về một số nhiệm vụ trọng tâm khác, Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung thực hiện các Đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, các nhiệm vụ trong Chương trình công tác năm 2026 và các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phải tạo ra hành động đột phá, lấy kết quả thực chất làm thước đo, đồng thời công khai các chỉ số đánh giá để thúc đẩy kỷ luật thực thi. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là điều kiện để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.