Đổi mới chính sách, tạo động lực phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ tràn lan sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp trưởng thành và phát triển.

Mở rộng đối tượng thụ hưởng, thiết kế lại chính sách hỗ trợ

Tại phiên giải trình trước Quốc hội ngày 29/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm rõ nhiều nội dung của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức hỗ trợ và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Theo Bộ trưởng, định hướng của dự thảo là không hỗ trợ doanh nghiệp tràn lan, mà tập trung tạo môi trường kiến tạo, dẫn dắt doanh nghiệp phát triển. Sự trưởng thành của doanh nghiệp sẽ là thước đo chất lượng và hiệu quả chính sách.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu thay đổi cách thiết kế và triển khai các chương trình hỗ trợ. Chính sách cần xác định đúng đối tượng, đúng thời điểm, giảm thủ tục và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu phát triển.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, số lao động bình quân năm tối đa được đề xuất nâng từ 200 lên 300 người; tổng nguồn vốn tối đa từ 100 tỷ đồng lên 150 tỷ đồng; tổng doanh thu tối đa từ 300 tỷ đồng lên 400 tỷ đồng.

Các tiêu chí được xác định căn cứ số liệu của năm trước liền kề. Việc điều chỉnh được tính toán trên cơ sở tăng trưởng GDP, chỉ số lạm phát từ năm 2017 đến nay và tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ IFC, OECD, Nhật Bản, Thái Lan và Trung Quốc.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, các ngưỡng trên là mức tối đa, Chính phủ sẽ quy định cụ thể theo từng lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ. Việc nâng ngưỡng dự kiến giúp tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc diện thụ hưởng chính sách tăng từ 97,4% lên khoảng 98,4% trong tổng số gần 1,08 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Cùng với mở rộng đối tượng, dự thảo thiết kế 11 chính sách hỗ trợ chung và 4 chính sách hỗ trợ có trọng tâm. Trong đó, chính sách miễn thuế 3 năm đầu được xác định nhằm giảm áp lực tài chính trong giai đoạn doanh nghiệp mới thành lập.

Thời gian miễn thuế được đề xuất tính từ khi doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký lần đầu, thay vì tính từ thời điểm phát sinh lợi nhuận. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng giai đoạn khởi sự là thời điểm doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn về vốn, dòng tiền và thị trường. Việc tập trung hỗ trợ trong giai đoạn này giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì hoạt động.

Cơ quan soạn thảo không lựa chọn phương án miễn thuế 3 năm kể từ khi doanh nghiệp có lãi nhằm tránh chính sách trở thành hình thức bao cấp kéo dài và gây áp lực lên ngân sách. Theo tính toán được Bộ trưởng nêu tại phiên giải trình, phương án này có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 60.000–70.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2027–2030.

Đối với hoạt động mua sắm công, dự thảo đề xuất dành tối thiểu 20% tổng giá trị mua sắm từ ngân sách hằng năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên các gói thầu có giá trị từ 20 tỷ đồng trở xuống

Theo số liệu Bộ trưởng cung cấp, từ khi triển khai Nghị quyết số 198/2025/QH15 đến tháng 3/2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa đã trúng hơn 25.960 gói thầu dưới 20 tỷ đồng, chiếm 95,5% tổng số gói thầu thuộc nhóm này. Có 12.085 doanh nghiệp tham gia trúng thầu, với tổng giá trị hơn 125.000 tỷ đồng.

Về mặt bằng sản xuất, dự thảo tiếp tục quy định dành quỹ đất tương đương 20 ha/khu công nghiệp hoặc 5% diện tích đất khu công nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, ngân sách địa phương được phép đầu tư hạ tầng khu, cụm công nghiệp chuyên biệt để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận mặt bằng.

Số hóa hỗ trợ, giảm chi phí gia nhập và rút lui khỏi thị trường

Một điểm mới trong dự thảo là cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher), gắn với mã số định danh doanh nghiệp trên Hệ thống thông tin quốc gia. Thay vì thực hiện quy trình xin hỗ trợ và chờ phân bổ kinh phí, doanh nghiệp được chủ động lựa chọn sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu và khả năng hấp thụ.

Voucher không được quy đổi thành tiền mặt, không được mua bán hoặc chuyển nhượng. Đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ thực hiện thanh quyết toán trực tiếp với cơ quan nhà nước. Cơ chế này hướng đến giảm thủ tục trung gian, tăng quyền lựa chọn của doanh nghiệp và hạn chế tình trạng phân bổ hỗ trợ theo cơ chế xin - cho.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên 10 tỷ đồng để áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản. Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, chính sách dự kiến bao phủ 81% số doanh nghiệp và 99,86% hộ kinh doanh.

Việc đơn giản hóa phương pháp tính thuế được kỳ vọng giảm chi phí kế toán, sổ sách và thủ tục tuân thủ, tạo thuận lợi cho hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Định hướng này gắn với mục tiêu phát triển 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 và 3 triệu doanh nghiệp vào năm 2045 theo Nghị quyết 68-NQ/TW.

Cùng với việc tạo thuận lợi khi gia nhập thị trường, dự thảo cũng đề cập giải pháp xử lý thủ tục khi doanh nghiệp chấm dứt hoạt động. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận thực tế doanh nghiệp “gia nhập thị trường đã khó, rút lui còn khó hơn”.

Theo giải trình của Bộ trưởng, đối với doanh nghiệp đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính, cơ quan đăng ký kinh doanh được yêu cầu xử lý thủ tục giải thể, đóng cửa trong vòng 12 giờ đồng hồ. Cơ quan soạn thảo cũng đang nghiên cứu chính sách riêng đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm nhưng vẫn tồn tại khoản thuế và tiền phạt chậm nộp tiếp tục tích lũy.

Ngoài ra, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông và ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là giải pháp giảm thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật.

Các đề xuất trong dự thảo Luật cho thấy trọng tâm chính sách đang chuyển sang cải thiện môi trường kinh doanh, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực và giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào các quy định hướng dẫn, cơ chế tổ chức thực hiện và khả năng bảo đảm nguồn lực hỗ trợ.

Việc nâng tiêu chí phân loại cần đi cùng cơ chế quản lý minh bạch; chính sách thuế, mua sắm công và voucher cần có quy trình triển khai rõ ràng, thuận tiện. Đây là điều kiện để các chính sách đi vào thực tế, tạo thêm dư địa phát triển cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.