Ngành năng lượng 2026 - 2030: Khơi thông dòng vốn từ "đòn bẩy" chính sách

Tại Diễn đàn phát triển năng lượng quốc gia, các chuyên gia khẳng định: Đã đến lúc biến các cam kết xanh thành những dự án tỷ đô thực thụ.

Ngày 29/1, tại Hà Nội, Báo Công Thương phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030”. Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia chính thức có hiệu lực.

Diễn đàn được tổ chức nhằm góp phần hiện thực hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển năng lượng, đặc biệt là Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và các chiến lược, quy hoạch quan trọng của ngành năng lượng.

Thực tiễn phát triển giai đoạn 2020-2025 cho thấy, ngành năng lượng đã đạt được nhiều kết quả nền tảng, song vẫn còn không ít điểm nghẽn về thể chế, quy hoạch, thủ tục đầu tư và huy động nguồn lực. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hơn, yêu cầu chuyển dịch xanh ngày càng mạnh mẽ, vấn đề đặt ra không chỉ là ban hành chính sách, mà quan trọng hơn là tổ chức thực thi hiệu quả các cơ chế đã được thông qua.

Nhu cầu vốn lớn cho phát triển ngành năng lượng

Trình bày tham luận tại diễn đàn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV nhấn mạnh quy mô và áp lực huy động vốn của ngành năng lượng Việt Nam trong giai đoạn tới. Theo ước tính của Bộ Công Thương, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho năng lượng giai đoạn 2026-2030 khoảng trên 77 tỷ USD, tương đương hơn 15 tỷ USD/năm. Xa hơn, từ nay đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD, tương đương khoảng 16 tỷ USD/năm.

Về cơ cấu nguồn vốn, TS. Cấn Văn Lực cho biết, đầu tư cho các dự án nguồn điện trong thời gian tới sẽ tiếp tục dựa chủ yếu vào khu vực tư nhân, bao gồm doanh nghiệp trong nước, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), trái phiếu doanh nghiệp và các nguồn tài chính thị trường. Trong khi đó, đầu tư cho lưới điện truyền tải - hạ tầng có ý nghĩa chiến lược và liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, vẫn cần vai trò chủ đạo của đầu tư công, song sẽ được kết hợp với nhiều nguồn lực khác.

Đáng chú ý, tổng vốn đầu tư cho chuyển đổi năng lượng đến năm 2050 được ước tính hơn 135 tỷ USD, trong đó khoảng 120 tỷ USD dành cho nguồn điện và khoảng 15 tỷ USD cho lưới điện truyền tải. Ngoài ra, ngành năng lượng cần nguồn lực đáng kể cho hệ thống lưu trữ năng lượng, số hóa lưới điện, các giải pháp hỗ trợ năng lượng sạch và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Phân tích thực trạng tài chính năng lượng Việt Nam, TS. Cấn Văn Lực cho biết, từ năm 2001 đến nay, đầu tư tư nhân và FDI chiếm trên 50% tổng vốn đầu tư ngành năng lượng, chủ yếu tập trung vào các dự án phát triển nguồn điện. Phần còn lại là đầu tư công, chủ yếu dành cho lưới điện truyền tải, hạ tầng chiến lược và các dự án liên quan đến an ninh năng lượng, cùng một số nguồn tài chính quốc tế.

Trong những năm gần đây, tín dụng xanh cho lĩnh vực năng lượng tái tạo tăng trưởng mạnh, với tốc độ bình quân khoảng 150%/năm giai đoạn 2017 - tháng 6/2025, cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng chung của tín dụng xanh. Tính đến tháng 6/2025, tín dụng năng lượng tái tạo đạt gần 290 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 1,7% tổng dư nợ toàn hệ thống tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, cho thuê tài chính trong lĩnh vực này vẫn còn rất hạn chế.

Hoàn thiện hành lang pháp lý: Khi chính sách trở thành động lực tăng trưởng xanh

Phát biểu tại diễn đàn, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh, hạ tầng năng lượng có vai trò then chốt trong chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới. Đại hội XIV của Đảng đã xác định 3 đột phá chiến lược, trong đó hạ tầng đồng bộ, hiện đại - đặc biệt là hạ tầng năng lượng, được coi là đột phá ưu tiên, có vai trò dẫn dắt phát triển.

Thực tiễn thời gian qua, hạ tầng năng lượng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu nguồn điện còn mất cân đối, nguồn điện nền phát triển chậm. Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội được đánh giá là bước tiến lớn về tư duy và thể chế, với nhiều cơ chế đặc thù, đột phá, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn mà các luật hiện hành chưa xử lý được.

Nghị quyết cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch linh hoạt hơn; rút gọn thủ tục đầu tư đối với các dự án năng lượng cấp bách; mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp; tạo hành lang pháp lý cho điện gió ngoài khơi, hệ thống lưu trữ năng lượng và thị trường điện cạnh tranh. Đây được coi là nền tảng quan trọng để huy động hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước.

Làm rõ hơn tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho rằng, Nghị quyết 253/2025/QH15 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về phương diện thể chế lẫn thực tiễn triển khai, khi ngành năng lượng chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là giai đoạn bản lề 2026-2030 với những yêu cầu cao hơn về an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống.

Điểm nổi bật đầu tiên của Nghị quyết là phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia, từ nguồn điện, lưới truyền tải và phân phối, cơ chế mua bán điện trực tiếp cho tới dầu khí, than và đặc biệt là phát triển điện gió ngoài khơi - loại hình năng lượng mới lần đầu tiên được triển khai bài bản tại Việt Nam. Cách tiếp cận mang tính hệ thống, đồng bộ cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong tư duy hoạch định chính sách, thay vì xử lý từng lĩnh vực riêng lẻ như trước đây, phù hợp với bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng tạo ra cơ chế linh hoạt, kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai quy hoạch. Việc cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch mà không làm thay đổi mục tiêu, định hướng lớn hay tổng công suất theo cơ cấu nguồn điện được đánh giá là bước tiến đáng chú ý, giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tiến độ, đồng bộ nguồn và lưới, điều chỉnh các dự án chậm triển khai, đồng thời tăng tính chủ động trong công tác quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật quy hoạch và kiểm soát thẩm quyền.

Có thể khẳng định, trong bối cảnh ngành năng lượng bước vào chu kỳ phát triển mới, Nghị quyết 253/2025/QH15 chính là bệ đỡ thể chế quan trọng, tạo hành lang pháp lý đủ rộng nhưng vẫn chặt chẽ, góp phần huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, thúc đẩy phát triển năng lượng an toàn, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.