Doanh nghiệp trước cơ hội từ làn sóng đầu tư hạ tầng

Những định hướng này mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp tham gia thị trường hạ tầng, nhưng áp lực vốn tự có, thời gian hoàn vốn và năng lực triển khai vẫn là những thách thức lớn.

Tăng vốn Nhà nước trong PPP, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp

Tại phiên chất vấn Quốc hội ngày 12/11/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã nêu ba định hướng tài chính trọng tâm gồm huy động vốn theo phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công.

Đối với PPP, Nhà nước định hướng tăng hỗ trợ vốn và chia sẻ rủi ro để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển hạ tầng giao thông. Theo Luật PPP, vốn Nhà nước có thể tham gia khoảng 50% tổng mức đầu tư, trường hợp đặc biệt lên tới 70%.

Cơ chế này giúp doanh nghiệp giảm áp lực huy động vốn, cải thiện phương án tài chính. Đây là thay đổi đáng kể so với một số dự án trước đây, khi nhà đầu tư phải tự bố trí 100% vốn, dẫn đến khó khăn trong huy động tín dụng và cân đối dòng tiền.

Bên cạnh hỗ trợ vốn, cơ chế chia sẻ rủi ro khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến và xem xét mua lại dự án trong trường hợp đặc biệt cũng góp phần bảo vệ nhà đầu tư. Tuy nhiên, bài toán vốn dài hạn vẫn là trở ngại. Ngân hàng thường cho vay trong thời hạn 10-12 năm, trong khi thời gian khai thác thu phí hoàn vốn của nhiều dự án PPP khoảng 20 năm. Doanh nghiệp vì vậy phải có lượng vốn tự có đủ lớn để duy trì phương án tài chính.

Một hướng triển khai khác là thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí theo mô hình O&M (vận hành và bảo trì) tại một số đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam. Doanh nghiệp có thể tham gia khai thác công trình do Nhà nước đầu tư, hạn chế rủi ro giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá nguyên vật liệu. Mô hình này tạo cơ hội cho các đơn vị có năng lực vận hành, quản lý và bảo trì hạ tầng.

Với vốn ODA, Chính phủ định hướng chuyển từ đầu tư dàn trải sang tập trung vào một số dự án lớn, có hiệu quả kinh tế - xã hội rõ ràng. Trong bối cảnh Việt Nam không còn tiếp cận các khoản vay ưu đãi cao như trước, việc tính toán chi phí vay, hiệu quả tài chính và khả năng hoàn trả trở thành yêu cầu quan trọng.

Định hướng này mở cơ hội cho doanh nghiệp xây dựng, tư vấn, thiết kế và cung ứng thiết bị tham gia các dự án trọng điểm. Tuy nhiên, yêu cầu về năng lực nhà thầu, tiến độ, chất lượng và kiểm soát chi phí sẽ chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp thiếu năng lực tài chính và kinh nghiệm triển khai sẽ khó cạnh tranh ở các gói thầu lớn.

Giải ngân đầu tư công tạo thêm thị trường cho doanh nghiệp

Theo báo cáo tại phiên chất vấn, trong 10 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 74%. Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn, với kỳ vọng đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế.

Tiến độ giải ngân được cải thiện sẽ tạo thêm việc làm cho doanh nghiệp xây dựng, sản xuất vật liệu, vận tải, cơ khí và cung ứng thiết bị. Các dự án hạ tầng triển khai đúng tiến độ cũng thúc đẩy nhu cầu thép, xi măng, máy móc và dịch vụ kỹ thuật, tạo tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, cơ chế tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng sau khi ký kết giúp nhà thầu có nguồn vốn ban đầu để mua nguyên vật liệu, huy động nhân lực và máy móc. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải sử dụng vốn đúng mục đích, bảo đảm tiến độ và chất lượng công trình. Khả năng hấp thụ vốn phụ thuộc trực tiếp vào năng lực tổ chức thi công và quản trị dòng tiền.

Thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp vẫn là năng lực tài chính. Các dự án quy mô lớn đòi hỏi nhà thầu có khả năng ứng vốn, duy trì dòng tiền và huy động nguồn lực trong suốt quá trình thực hiện. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về vốn chủ sở hữu và khả năng tiếp cận tín dụng khiến việc cạnh tranh các gói thầu lớn gặp nhiều khó khăn.

Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, dư địa huy động vốn của Việt Nam vẫn còn khi các chỉ số nợ công, nợ Chính phủ và vay nợ nước ngoài đều thấp hơn giới hạn Quốc hội cho phép. Tuy nhiên, việc huy động thêm nguồn lực phải gắn với hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ.

Ba định hướng về PPP, ODA và đầu tư công mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp tham gia thị trường hạ tầng. Tuy nhiên, khả năng nắm bắt cơ hội phụ thuộc vào năng lực tài chính, khả năng huy động vốn dài hạn và kinh nghiệm quản trị, triển khai dự án của từng doanh nghiệp.