Doanh nghiệp phục hồi song hành cùng áp lực sàng lọc

Bức tranh tăng trưởng và những nghịch lý từ số liệu

Nền kinh tế Việt Nam trong bốn tháng đầu năm 2026 ghi nhận những chỉ số tăng trưởng ấn tượng về số lượng doanh nghiệp thành lập mới. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê, cả nước có 77,8 nghìn doanh nghiệp đăng ký mới, tăng 50,7% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu tính cả số quay trở lại hoạt động, tổng lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt hơn 119,4 nghìn đơn vị. Con số này không chỉ cao hơn số doanh nghiệp rút lui mà còn phản ánh niềm tin dần quay trở lại nhờ các chính sách tài khóa hỗ trợ thực chất như miễn giảm thuế và thúc đẩy đầu tư cho R&D.

Tuy nhiên, ẩn sau những con số khởi sắc là một trạng thái đối cực đầy thách thức. Trong khi số lượng "tân binh" tăng mạnh, số vốn đăng ký bổ sung của các doanh nghiệp đang hoạt động lại sụt giảm 16,8%, đạt gần 1,1 triệu tỷ đồng. Đồng thời, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lên tới 15,2 nghìn, gần gấp đôi cùng kỳ năm ngoái và xác lập mức tăng cao kỷ lục trong nhiều năm.

Thực tế này cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang sống trong một chu kỳ sàng lọc tự nhiên khốc liệt. Sự phục hồi không diễn ra đồng đều trên tất cả các lĩnh vực. Các doanh nghiệp có nền tảng nội tại tốt và khả năng thích ứng cao đang tận dụng thời cơ để bứt phá, trong khi một bộ phận lớn các đơn vị truyền thống, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang rơi vào tình trạng hụt hơi khi đối mặt với các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng nội địa.

Áp lực chuyển đổi và bài toán bền vững

Bước sang giai đoạn 2026-2030, chuyển đổi số và công nghệ không còn là một lựa chọn mang tính ưu tiên mà đã trở thành điều kiện sống còn. Môi trường kinh doanh hiện đại với sự lên ngôi của thương mại trực tuyến và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng buộc các doanh nghiệp phải thay đổi toàn diện tư duy quản trị.

Tuy nhiên, một nghịch lý đáng lo ngại được ông Nguyễn Anh Dương, chuyên gia từ Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược, chỉ ra là có tới 48% doanh nghiệp nhỏ và vừa đã từ bỏ các giải pháp chuyển đổi số sau giai đoạn dịch bệnh.

Sự đứt gãy trong quá trình số hóa này, kết hợp với xu hướng thận trọng trong đầu tư vốn, có thể trở thành điểm nghẽn lớn cho động lực tăng trưởng dài hạn. Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, nếu doanh nghiệp tiếp tục trì hoãn việc nâng cấp công nghệ, họ sẽ tự loại mình khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đang ngày càng khắt khe về các tiêu chuẩn xanh và hiệu suất kỹ thuật số.

Để hỗ trợ khu vực doanh nghiệp tư nhân vượt qua giai đoạn vừa phục hồi vừa chịu áp lực này, các chính sách từ phía Chính phủ cần phải thực chất và có chiều sâu hơn. Thay vì chỉ dừng lại ở các gói hỗ trợ tài chính ngắn hạn, trọng tâm cần đặt vào việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế và xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp bền vững.

Việc tạo ra cơ chế khuyến khích đầu tư vào đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số một cách nhất quán sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tăng sức chống chịu với các cú sốc bên ngoài mà còn nâng cao vị thế cạnh tranh trên trường quốc tế.

Năm 2026 sẽ là năm bản lề để định hình lại chất lượng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Quá trình thanh lọc này tuy đau đớn nhưng cần thiết để loại bỏ những mô hình kinh doanh lỗi thời, nhường chỗ cho những đơn vị năng động, sở hữu hàm lượng công nghệ cao và tư duy phát triển bền vững. Cơ hội đang mở ra rộng mở, nhưng phần thưởng chỉ dành cho những ai đủ bản lĩnh để chuyển mình trong cơn bão áp lực.