Doanh nghiệp ngành gỗ tự tin giữ vững vị thế

Sức bật từ những đơn hàng gối đầu

Năm 2025 đi qua với nhiều cung bậc cảm xúc đối với cộng đồng doanh nghiệp gỗ Việt Nam. Con số 17,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu cùng mức tăng trưởng 4,6% là một nỗ lực đáng ghi nhận trong bối cảnh thị trường thế giới đầy rẫy biến động.

Tuy nhiên, việc chưa chạm được vào mục tiêu cao hơn do những cú sốc thuế quan từ thị trường Mỹ đã để lại nhiều bài học đắt giá. Bước sang năm 2026, ngành gỗ không chỉ mang theo kỳ vọng phục hồi mà còn thể hiện một tâm thế tự tin hơn, dựa trên những tín hiệu thực tế từ các đơn hàng gối đầu dài hạn.

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) chia sẻ, hiện nay chưa ghi nhận bất kỳ dấu hiệu bất lợi nào từ các thị trường chủ lực.

Ngược lại, một số doanh nghiệp thậm chí còn đang gia tăng quy mô đơn hàng để đáp ứng nhu cầu phục hồi của kinh tế toàn cầu. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp ổn định doanh thu mà còn giải quyết bài toán cốt lõi là giữ chân người lao động sau kỳ nghỉ Tết, duy trì mạch sản xuất xuyên suốt.

Theo thông tin từ Chủ tịch HAWA, hầu hết các hội viên đã lấp đầy năng lực sản xuất cho hết quý I và đầu quý II năm 2026. Đặc biệt, có những đơn vị đã chốt xong kế hoạch sản xuất đến tháng 5 và tháng 6. Việc có đơn hàng xa giúp doanh nghiệp chủ động hoàn toàn trong việc đàm phán mua nguyên liệu từ sớm, tối ưu hóa chi phí đầu vào và bố trí nhân sự hợp lý.

Điểm tựa lớn nhất hiện nay chính là việc Mỹ tạm hoãn áp thuế cao đối với các mặt hàng tủ bếp và kệ bếp đến hết năm nay. Đây được xem là khoảng thời gian vàng để các doanh nghiệp Việt củng cố thị phần, điều chỉnh quy trình sản xuất nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, sự tự tin của ngành gỗ năm 2026 không chỉ dựa vào may mắn hay sự nới lỏng tạm thời từ các đối tác. Đó là kết quả của một quá trình tự làm mới mình, chuyển dịch từ sản xuất gia công sang các sản phẩm có hàm lượng thiết kế cao. Với mục tiêu xuất khẩu từ 18 đến 19 tỷ USD trong năm nay, ngành gỗ đang đứng trước vận hội lớn để bứt phá, miễn là chúng ta không ngủ quên trên những đơn hàng sẵn có mà quên đi những rủi ro tiềm ẩn ở phía hạ nguồn.

Thử thách chuyển đổi xanh và chiến lược bền vững cho tương lai

Dù những con số thống kê đang rất tích cự, nhưng nhìn sâu vào bản chất, ngành gỗ Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với một cuộc chơi mới đầy rẫy rào cản kỹ thuật.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) nhận định, sự lạc quan cần phải đi kèm với thái độ thận trọng. Khi Việt Nam củng cố vị thế trung tâm chế biến gỗ toàn cầu, chúng ta cũng đồng thời trở thành mục tiêu của các cuộc điều tra phòng vệ thương mại và các quy định khắt khe về môi trường từ những nền kinh tế phát triển.

Thực tế cho thấy, các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản không còn chỉ quan tâm đến giá cả và chất lượng. Họ đang đặt ra những yêu cầu ngặt nghèo về chứng chỉ rừng, truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp và đặc biệt là giảm dấu chân carbon trong quá trình sản xuất.

Đây không còn là những khuyến nghị mang tính tự nguyện mà đã trở thành hàng rào kỹ thuật bắt buộc. Doanh nghiệp nào chậm trễ trong việc chuyển đổi xanh sẽ tự mình đánh mất cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng giá trị cao.

Bên cạnh đó, áp lực chi phí vẫn là một bài toán hóc búa. Các yếu tố không ổn định của thị trường làm cho chi phí logistics, nhân công và nguyên vật liệu có thể tăng bất cứ lúc nào. Sự cạnh tranh từ các quốc gia như Malaysia hay Indonesia cũng đang ngày càng gay gắt khi họ cũng đang đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ xuất khẩu gỗ.

Chuyên gia nhấn mạnh, các doanh nghiệp cần chủ động ứng phó bằng cách đa dạng hóa thị trường, giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào một vài đối tác truyền thống để phân tán rủi ro.

Để ngành gỗ thực sự phát triển bền vững và không bị cuốn đi bởi những cơn sóng biến động, sự nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp là chưa đủ. Cần có một chiến lược mang tầm quốc gia trong việc phát triển vùng nguyên liệu bài bản, gắn liền với các chứng chỉ quốc tế như FSC hay PEFC.

Việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại thông qua các cơ quan ngoại giao và thương mại tại nước ngoài sẽ giúp doanh nghiệp Việt có thêm tiếng nói và sự bảo vệ cần thiết trên trường quốc tế.

Năm 2026 được kỳ vọng là năm bản lề để ngành gỗ Việt Nam chuyển mình từ chiều rộng sang chiều sâu. Khi những nút thắt về đơn hàng đã được tháo gỡ, trọng tâm tiếp theo phải là nâng cao năng lực nội tại, đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và chuyển đổi số toàn diện.

Chỉ khi làm chủ được công nghệ và đảm bảo tính bền vững của nguồn nguyên liệu, ngành gỗ mới có thể tự tin duy trì vị thế dẫn đầu, biến những thách thức từ rào cản thương mại thành động lực để đổi mới và vươn xa hơn trên bản đồ thế giới.