Diễn đàn Nông nghiệp 2026 khơi thông điểm nghẽn thể chế để nông sản Việt cất cánh

Diễn đàn Nông nghiệp 2026 chỉ rõ những nút thắt thực tiễn

Nông nghiệp từ lâu đã được khẳng định là trụ đỡ vững chắc của nền kinh tế Việt Nam. Dù tỷ trọng đóng góp trực tiếp của ngành trong tổng sản phẩm quốc nội thường duy trì ở mức dưới hai con số, song giá trị thực tế mà nông nghiệp mang lại lớn hơn rất nhiều nếu đặt trong hệ quy chiếu của các chuỗi liên kết, công nghiệp chế biến và dịch vụ phụ trợ.

Tuy nhiên, tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề 'Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam' vùa diễn ra tại TP.HCM, bức tranh nông nghiệp hiện lên với cả những gam màu sáng tối đan xen, đòi hỏi một cuộc cách mạng thực sự về mặt tư duy và thể chế.

Một trong những nghịch lý lớn nhất hiện nay là câu chuyện liên kết chuỗi và khả năng tiếp cận chính sách của các chủ thể nông nghiệp. Theo bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân hiện vẫn vô cùng lỏng lẻo. Tỉnh Đồng Nai có hơn 300 doanh nghiệp định hướng nông nghiệp công nghệ cao, nhưng hầu như chưa có đơn vị nào tiếp cận được các chính sách ưu đãi về thuế hay vốn vay từ Chính phủ.

Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở quy trình, thủ tục công nhận doanh nghiệp công nghệ cao quá phức tạp và xa rời thực tế. Khi các hợp tác xã vẫn mang quy mô nhỏ lẻ, thiếu tiềm lực kinh tế lẫn pháp lý để làm đối trọng cân bằng trong các hợp đồng liên kết, thì việc doanh nghiệp chủ động dẫn dắt và chuyển đổi số là cứu cánh duy nhất để chuẩn hóa vùng nguyên liệu.

Nhìn rộng hơn ở quy mô vĩ mô, ông Nguyễn Hoàng Anh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Nam Miền Trung, bày tỏ nỗi trăn trở về việc kim ngạch xuất khẩu nông sản liên tục đạt những kỷ lục mới nhưng tỷ trọng đóng góp trực tiếp của nông nghiệp vào GRDP ở nhiều địa phương lại sụt giảm.

Ông Nguyễn Hoàng Anh đúc kết 3 rào cản lớn kìm hãm sự bứt phá của ngành gồm: Công tác quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi còn lỏng lẻo, khiến người dân và doanh nghiệp liên tục chạy theo các cơn sóng thị trường như hiện tượng ồ ạt trồng sầu riêng, gây mất kiểm soát về quỹ đất lẫn chất lượng.

Cùng với đó, hệ thống tài chính chưa linh hoạt khi áp dụng mức lãi suất cào bằng khoảng 7% cho toàn bộ chuỗi giá trị, thiếu sự phân loại ưu đãi dòng vốn cho từng phân khúc chuyên biệt như sản xuất sơ cấp, chế biến sâu và thương mại quốc tế.

Cuối cùng là cơ chế thực thi chính sách tại các địa phương còn chậm chạp, thiếu đồng bộ. Đại diện Nam Miền Trung nhấn mạnh rằng không cần thêm chính sách mới, điều cấp thiết nhất hiện nay là thực thi hiệu quả và quyết liệt những cơ chế đã có trên giấy tờ.

Chuyển dịch tư duy chiến lược cho nông sản Việt cất cánh

Để nâng cao vị thế nông sản Việt trên trường quốc tế, việc chuyển dịch tư duy từ sản lượng sang giá trị là con đường độc đạo. Ông Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, đề xuất ngành nông nghiệp cần mở rộng không gian phát triển theo chiều thứ ba, tức là tập trung vào giá trị gia tăng và kinh tế tuần hoàn.

Nông nghiệp là ngành sản xuất sơ cấp nền tảng, giúp nhân rộng giá trị cho cả ngành công nghiệp chế biến lẫn dịch vụ. Việc nghiên cứu mô hình của các nước xuất khẩu dầu mỏ nhằm điều tiết sản lượng nông sản xuất khẩu theo tín hiệu thị trường toàn cầu, tránh tình trạng doanh nghiệp nội địa tự dìm giá lẫn nhau.

Song song với việc nâng cao giá trị, bài toán an sinh xã hội cho khối nông hộ cũng đang đặt ra những thách thức gay gắt. Ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi tỉnh Đồng Nai, đưa ra lời cảnh báo thực tế khi khoảng 60% nông hộ chăn nuôi quy mô nhỏ đã biến mất khỏi thị trường trong vòng mười năm qua. Thêm vào đó, những rào cản pháp lý cứng nhắc đang trói buộc sự phát triển của kinh tế tuần hoàn.

Điển hình như thủ tục xin phép xử lý môi trường để tái sử dụng phụ phẩm trái cây làm thức ăn chăn nuôi vẫn gặp vô vàn vướng mắc. Để tháo gỡ, các cơ quan chức năng cần quy trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm về một mối duy nhất, đồng thời không hình sự hóa các quan hệ kinh tế đối với các sai phạm kỹ thuật ngoài ý muốn của doanh nghiệp.

Dưới góc nhìn khoa học, GS.TS Dương Nguyên Khang, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Khoa học Công nghệ, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển dịch sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn hướng tới mục tiêu Net Zero methane vào năm 2050. Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phân tích dinh dưỡng thức ăn, dự báo tốc độ tăng trưởng và kiểm soát phát thải trên từng cá thể gia súc là minh chứng cho thấy công nghệ có thể tối ưu hóa sản xuất một cách toàn diện.

Còn ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng thư ký VCCI kiêm Giám đốc VCCI khu vực TP.HCM, khẳng định không gian phát triển của nông nghiệp Việt Nam còn rất rộng mở nếu chúng ta nhìn nhận đầy đủ chuỗi giá trị lan tỏa. Ban Thư ký diễn đàn sẽ tổng hợp toàn bộ các ý kiến, tham luận tâm huyết để gửi văn bản kiến nghị lên Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng một môi trường thể chế thuận lợi nhất, giúp nông nghiệp Việt Nam bứt phá mạnh mẽ và bền vững trong tương lai.