Công nghệ số bảo vệ niềm tin trên sàn thương mại điện tử

Khi gian lận ẩn mình sau những thuật toán

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang trải qua một giai đoạn bứt tốc ngoạn mục. Với quy mô đạt trên 25 tỷ USD vào năm 2024 và dự báo cán mốc 39 tỷ USD vào cuối năm 2025, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế số nhanh nhất khu vực.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là một thực tế đầy thách thức không gian mạng đang trở thành nơi trú ẩn lý tưởng cho các hành vi gian lận thương mại. Hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn bày bán công khai tại các sạp hàng truyền thống mà ẩn mình tinh vi sau những tài khoản ẩn danh, những kho hàng trung chuyển nằm sâu trong ngõ nhỏ và đặc biệt là các phiên livestream bán hàng sôi động.

Sự phức tạp của vi phạm trên môi trường trực tuyến nằm ở tốc độ lan truyền và khả năng xóa dấu vết nhanh chóng. Chỉ trong vài giờ livestream, hàng nghìn sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể được tẩu tán đến tay người tiêu dùng dưới danh nghĩa hàng xách tay hay đặc sản vùng miền.

Thủ đoạn quảng cáo thổi phồng, sử dụng những gương mặt có sức ảnh hưởng để tạo lòng tin ảo, hay thậm chí là cắt ghép, chỉnh sửa giấy tờ công bố chất lượng đã khiến ranh giới giữa hàng thật và hàng giả trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Những vụ việc chấn động như thu giữ hàng chục nghìn sản phẩm thời trang giả mạo tại Hà Nội hay hàng trăm tấn vải không rõ nguồn gốc đã cho thấy quy mô của vấn nạn này không còn dừng lại ở mức độ nhỏ lẻ mà đã hình thành những chuỗi cung ứng trái phép có tổ chức.

Thực trạng này đặt ra một bài toán hóc búa cho các cơ quan quản lý nhà nước. Nếu chỉ dựa vào các biện pháp kiểm tra thực địa truyền thống, lực lượng chức năng sẽ luôn rơi vào thế bị động trước những biến hóa khôn lường của tội phạm công nghệ.

Khi thị trường mở rộng với hàng triệu giao dịch mỗi ngày, việc không có một bộ lọc hiệu quả từ không gian số sẽ biến thương mại điện tử thành mảnh đất màu mỡ cho những đối thủ cạnh tranh không lành mạnh, trực tiếp bóp chết những doanh nghiệp chân chính và bào mòn niềm tin của xã hội.

Sức mạnh của công nghệ trong cuộc chiến chính nghĩa

Nhận diện rõ thách thức, lực lượng Quản lý thị trường đã chuyển hướng chiến lược, lấy công nghệ làm trọng tâm trong cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số. Đề án 319 về chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trên sàn thương mại điện tử đến năm 2025 chính là bản thiết kế cho một hệ thống phòng thủ hiện đại.

Một trong những bước đi đột phá là việc buộc các sàn thương mại điện tử lớn phải ký cam kết và thiết lập cơ chế phối hợp xác minh tức thời. Thay vì chờ đợi quy trình hành chính kéo dài, các gian hàng có dấu hiệu vi phạm sẽ bị cảnh báo và xử lý ngay lập tức nhờ sự kết nối dữ liệu trực tiếp giữa cơ quan quản lý và các nền tảng xuyên biên giới.

Điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt trong giai đoạn này là việc ứng dụng các công cụ quét tự động và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sai phạm. Những thuật toán thông minh giờ đây đóng vai trò như những điều tra viên số, liên tục rà soát hàng triệu thông tin trên các nền tảng mạng xã hội và sàn giao dịch để nhận diện những dấu hiệu bất thường về giá cả, hình ảnh nhãn hiệu và phản hồi của người dùng.

 Việc trao đổi dữ liệu định danh với các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp sở hữu thương hiệu giúp hình thành một cơ sở dữ liệu dùng chung, cho phép lực lượng chức năng xác thực tính chính danh của sản phẩm chỉ trong vài giây.

Bên cạnh đó, giải pháp nền tảng truy xuất nguồn gốc đang được triển khai cho các nhóm hàng trọng điểm như dệt may, da giày và đồ điện tử được xem là lá chắn hữu hiệu nhất dành cho người tiêu dùng.

Thông qua việc tra cứu trực tuyến, mỗi khách hàng có thể trở thành một giám sát viên, trực tiếp kiểm chứng lịch sử sản xuất và lưu thông của món hàng mình định mua. Đây chính là cách làm bền vững nhất dùng sức mạnh của minh bạch để triệt tiêu đất sống của gian lận. Khi mỗi sản phẩm đều có một căn cước công dân số không thể làm giả, những chiêu trò quảng cáo sai sự thật sẽ tự khắc bị loại bỏ khỏi dòng chảy của thị trường.

Mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng công nghệ không chỉ là thu nộp ngân sách hay xử phạt hành chính, mà là kiến tạo một hệ sinh thái thương mại an toàn và văn minh. Mỗi nỗ lực truy quét các kho hàng lậu, mỗi lệnh cấm gian hàng vi phạm đều là một thông điệp mạnh mẽ khẳng định quyết tâm của Nhà nước là thương mại điện tử không phải là vùng trống của pháp luật.

Khi công nghệ trở thành một lá chắn thép, người tiêu dùng có thể yên tâm tận hưởng những tiện ích của kinh tế số, và những giá trị sáng tạo chân chính của doanh nghiệp sẽ được bảo vệ xứng đáng. Cuộc chiến chống hàng giả trên không gian mạng vẫn còn nhiều cam go, nhưng với sự dẫn dắt của công nghệ và tinh thần quyết liệt của các cơ quan thực thi, niềm tin vào một thị trường minh bạch chắc chắn sẽ được khôi phục và củng cố.