Chuyển đổi số trong phát triển nhà ở xã hội

Từ năm 2021 đến nay, quá trình triển khai Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội đã đạt được những kết quả ban đầu. Số lượng 655 dự án được khởi động phản ánh nỗ lực của các cấp chính quyền và các chủ đầu tư trong thực hiện định hướng lớn của quốc gia.

Trong đó, có hơn 66 ngàn căn hộ đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần giải tỏa áp lực về nhu cầu chỗ ở cho hàng ngàn gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Ngoài ra, hàng trăm dự án đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc khởi công đã mở ra triển vọng hiện thực hóa mục tiêu đề ra cho đến năm 2030.

Tuy nhiên, Việt Nam đang đối mặt với áp lực lớn trong phát triển nhà ở xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu của người thu nhập thấp và các đối tượng chính sách. Mặc dù mục tiêu xây dựng ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030 đã được đề ra nhưng tiến độ thực hiện chỉ mới đạt 17,1%.

Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, nguyên nhân chủ yếu gây khó khăn với sự phát triển nhà ở xã hội không nằm ở thiếu vốn hay quỹ đất mà ở thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài, đặc biệt là quy trình lựa chọn nhà đầu tư theo Luật Đấu thầu, vốn không phù hợp với tính chất đặc thù của các dự án nhà ở xã hội. Thời gian xử lý thủ tục có thể kéo dài tới gần 300 ngày, gây nản lòng cho doanh nghiệp, nhất là khi thị trường bất động sản thương mại cũng đang khó khăn. 

 PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ cho rằng, khi chuyển đổi số được tích hợp vào khung pháp lý và hệ thống quản lý, sẽ tạo nên một hệ sinh thái nhà ở xã hội công bằng, minh bạch và hiệu quả, giúp người dân thực sự có nhu cầu tiếp cận nhà ở một cách thuận lợi hơn...

Theo đó, mục tiêu của ứng dụng là xây dựng một nền tảng chuyên biệt, được tích hợp hoàn chỉnh với Hệ thống Quỹ nhà ở xã hội quốc gia, hướng tới số hóa toàn diện và tái cấu trúc quy trình phát triển nhà ở xã hội. Khi áp dụng đồng bộ, hệ thống sẽ rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện, giảm thiểu hồ sơ giấy tờ không cần thiết và tạo điều kiện cho sự phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan trong suốt vòng đời của một dự án.

Phân hệ thủ tục hành chính giải quyết điểm nghẽn lớn nằm ở giai đoạn đầu của quá trình đầu tư. Xây dựng cổng đăng ký trực tuyến cho phép các chủ đầu tư nộp hồ sơ dự án, bản vẽ, văn bản pháp lý một cách tập trung, loại bỏ nhu cầu phải đến trực tiếp nhiều cơ quan khác nhau. Chức năng tự động kiểm tra điều kiện miễn trừ chính sách đầu tư giúp hệ thống xác định các trường hợp được miễn thủ tục phê duyệt. Hệ thống sẽ tạo ra văn bản, rút ngắn quy trình từ 50- 60 ngày.

Những dự án được chỉ định nhà đầu tư trực tiếp theo quy định cũng được đẩy nhanh quy trình xét duyệt thông qua một luồng phê duyệt tinh gọn. Các bước thẩm định tính khả thi, thiết kế kỹ thuật, phòng cháy chữa cháy và cấp phép xây dựng được xử lý đồng thời trong một môi trường số tích hợp. Mỗi cơ quan chuyên môn sẽ truy cập và đánh giá hồ sơ cùng lúc, chấm dứt tình trạng xử lý rời rạc và chồng chéo giữa các đơn vị chức năng.

Hệ thống quản lý đối tượng thụ hưởng tự động hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, xác minh, xét duyệt và phân bổ nhà ở xã hội cho các đối tượng có nhu cầu. Cổng nộp hồ sơ trực tuyến cho phép người dân thuộc diện thu nhập thấp gửi đơn, tải tài liệu và theo dõi tiến độ xử lý.

Kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia giúp hệ thống xác minh thông tin thu nhập, tình trạng nhà ở, hộ khẩu một cách chính xác và nhanh chóng. Dựa trên các tiêu chí luật định, hệ thống chấm điểm và xếp hạng hồ sơ một cách minh bạch. Danh sách chờ được cập nhật liên tục theo thời gian nộp và mức độ ưu tiên của từng đối tượng. Khi có căn hộ phù hợp, hệ thống tự động ghép nối, đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong phân bổ tài sản công.

Hệ thống quản lý quỹ phát triển nhà ở xã hội theo dõi toàn bộ dòng tiền đổ vào phát triển nhà ở xã hội, từ ngân sách nhà nước, trái phiếu chính phủ, đóng góp doanh nghiệp đến viện trợ quốc tế. Mọi đề xuất cấp vốn của địa phương, tổ chức tín dụng hoặc nhà đầu tư đều được nộp qua nền tảng số.

Các quy trình xét duyệt, cấp vốn và giám sát thực hiện được xử lý trên hệ thống, đảm bảo tính nhất quán với mục tiêu chính sách. Các báo cáo số liệu theo thời gian thực phản ánh hiệu quả sử dụng vốn, tiến độ triển khai và mức độ tiếp cận của các nhóm yếu thế, hỗ trợ điều chỉnh chính sách tài chính, bao gồm khả năng điều chỉnh tỷ suất lợi nhuận lên 13% để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư.

Hệ thống tích hợp quy hoạch đô thị và hạ tầng kỹ thuật, tích hợp công nghệ bản đồ số giúp chủ đầu tư tra cứu nhanh chóng thông tin quy hoạch về các khu đất dành cho phát triển nhà ở xã hội. Hệ thống cập nhật tiến độ giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo thời gian thực và phát hiện các điểm nghẽn cần xử lý.

Tình trạng đầu tư hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào như điện, cấp thoát nước, cây xanh cũng được theo dõi thường xuyên. Hệ thống phát hiện các nguy cơ chậm trễ và cảnh báo cho chính quyền địa phương để có biện pháp đồng bộ hóa kịp thời, bảo đảm điều kiện sinh sống tối thiểu cho các dự án mới.

Triển khai thành công ứng dụng giúp giảm thiểu lãng phí nguồn lực, tăng tốc độ xử lý thủ tục, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy chính sách nhà ở xã hội đi vào đời sống. Giải pháp hỗ trợ nhóm dân cư thu nhập thấp tiếp cận nơi ở ổn định, và góp phần ổn định xã hội, củng cố niềm tin công chúng và thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế đô thị theo hướng bền vững.

Nếu vận hành hiệu quả, công cụ có thể trở thành nền tảng kỹ thuật quan trọng, tạo động lực mạnh mẽ để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhà ở cho người dân một cách toàn diện và bền vững.