Gỡ rào cản pháp lý lựa chọn nhà đầu tư dự án nhà ở xã hội tại Thủ đô

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, kế hoạch phát triển nhà ở xã hội của thành phố giai đoạn 2021-2025 được phê duyệt, hiện có 82 dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội đã và đang triển khai. Cụ thể, giai đoạn 2021-2024, trên địa bàn Hà Nội đã hoàn thành khoảng 11.334 căn hộ tại 10 dự án hoàn thành toàn bộ và 3 dự án hoàn thành một phần.

Năm 2025, thực hiện Quyết định số 444 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó Hà Nội được giao chỉ tiêu 4.670 căn nhà ở xã hội, Sở Xây dựng đã đôn đốc chủ đầu tư các dự án nhà ở xã hội trên địa bàn đẩy nhanh tiến độ dự án. Trong đó có 5 dự án khả thi hoàn thành năm 2025 với khoảng 5.200 căn nhà ở xã hội.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội có 19 dự án đã được chấp thuận chủ trương với khoảng 16.600 căn nhà ở xã hội. Cụ thể, 2 dự án đã khởi công, 17 dự án chưa khởi công; 29 dự án đang đề xuất chủ trương đầu tư để lựa chọn nhà đầu tư với khoảng 30.500 căn nhà ở xã hội. Ngoài ra, có 19 dự án với khoảng 22.640 căn có tên trong kế hoạch phát triển nhà ở của thành phố, chưa xác định tiến độ hoàn thành do đang phải rà soát điều chỉnh quy hoạch, chủ trương đầu tư.

Cũng theo Sở Xây dựng Hà Nội, UBND thành phố đã giao Sở Quy hoạch – Kiến trúc chủ trì, đề xuất bổ sung mới khoảng 15 quỹ đất để tạo lập các khu nhà ở xã hội độc lập với quy mô lớn, đồng bộ hạ tầng, dự kiến khoảng 2.000 căn hộ/khu. Trong đó, đề xuất 2-3 quỹ đất gần các khu vực công nghiệp để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội để cho thuê sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

Theo Quyết định số 444/QĐ-TTg ngày 27/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội được giao chỉ tiêu hoàn thành 56.200 căn nhà ở xã hội từ nay đến năm 2030. Điều này thể hiện rõ nhu cầu cấp thiết đối với loại hình nhà ở này, nhất là đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình, người lao động trong các khu công nghiệp và các nhóm đối tượng xã hội khác.

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn nhất trong việc triển khai các dự án nhà ở xã hội tại Hà Nội chính là rào cản liên quan đến lựa chọn nhà đầu tư. Nghị định 25/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu yêu cầu các dự án nhà ở xã hội phải đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư như các dự án thương mại thông thường. Quy trình này khiến nhiều nhà đầu tư do dự mặc dù nhu cầu nhà ở xã hội rất lớn.

Ngoài ra, một số quy định về yêu cầu vốn đầu tư, về giá bán, quy trình cấp phép, và phê duyệt cũng khiến nhiều dự án bị trì hoãn. Thực tế cho thấy, thời gian để hoàn tất thủ tục hành chính cho một dự án nhà ở xã hội có thể kéo dài từ 1,5 đến 2 năm, làm giảm tính khả thi của các dự án.

Với quyết tâm cao để đạt được chỉ tiêu đã được giao, Hà Nội đang nỗ lực tháo gỡ các rào cản trong việc phát triển nhà ở xã hội. Các chuyên gia cho rằng, việc tháo gỡ các rào cản pháp lý trong lựa chọn nhà đầu tư sẽ là một bước quan trọng giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội. Đặc biệt, các cơ chế linh hoạt hơn trong lựa chọn nhà đầu tư sẽ tạo điều kiện cho các nhà phát triển bất động sản tham gia vào các dự án phát triển nhà ở xã hội với tâm lý thoải mái và cam kết hoàn thành đúng tiến độ.

Ông Bùi Tiến Thành, Trưởng phòng Phát triển đô thị Sở Xây dựng Hà Nội cho biết: Hiện nay, Luật Nhà ở 2023, Nghị định số 100/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết Luật Nhà ở về phát triển và quản lý nhà ở xã hội được ban hành đã cơ bản tháo gỡ những tồn tại trước đây.

Đồng thời, Luật Thủ đô 2024 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2025) đã bổ sung cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với công tác phát triển nhà ở xã hội, như việc lập nhiệm vụ quy hoạch được thực hiện đồng thời với lập quy hoạch chi tiết; sử dụng vốn ngân sách thành phố để đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật khung, hạ tầng xã hội thiết yếu trong các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội độc lập.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Tiến Thành, vẫn còn một số tồn tại trong quá trình triển khai, như: Trình tự, thời gian tổ chức lựa chọn nhà đầu tư dự án nhà ở xã hội tương đối dài; Điều kiện tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư phải có quy hoạch phân khu đô thị, tỉ lệ 1/2000 hoặc quy hoạch chi tiết, tỉ lệ 1/500, trong khi phần lớn các dự án trên địa bàn thành phố được đề xuất trên cơ sở quy hoạch phân khu đô thị, tỉ lệ 1/5000.

Do đó, để đáp ứng chỉ tiêu được Thủ tướng Chính phủ giao, UBND TP. Hà Nội đã kiến nghị, đề xuất một số giải pháp thực hiện trong thời gian tới.

Về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư kiến nghị ban hành quy định rút ngắn thời gian lựa chọn chủ đầu tư, thủ tục đầu tư xây dựng dự án nhà ở xã hội.

Cùng đó, cho phép triển khai đồng thời giải phóng mặt bằng và bồi thường, hỗ trợ tái định cư (giao UBND cấp huyện lập dự án đầu tư công để triển khai) với quá trình tổ chức thẩm định, chấp thuận chủ trương đầu tư dự án.

Về quy hoạch, kiến nghị cho phép thành phố tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội trên cơ sở chủ trương đầu tư dự án và các chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc khu đất được xác định theo quy hoạch phân khu đô thị, tỉ lệ 1/5000 để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, đáp ứng mục tiêu được Thủ tướng Chính phủ giao.

Kiến nghị Quốc hội sớm thông qua Nghị quyết thí điểm về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội để có cơ sở đẩy nhanh công tác phát triển nhà ở xã hội, đáp ứng chỉ tiêu được Thủ tướng Chính phủ giao.