Chuỗi cung ứng cá tươi toàn cầu rung chuyển

Với đặc thù phụ thuộc lớn vào vận tải hàng không và các trung tâm trung chuyển quốc tế, ngành thương mại cá tươi đang chứng kiến sự đứt gãy nhanh chóng khi hệ thống logistics tại vùng Vịnh bị tê liệt chỉ trong thời gian rất ngắn.

Hệ thống logistics tê liệt chỉ sau một đêm

Một trong những cú sốc lớn nhất đối với thương mại cá tươi toàn cầu đến từ sự gián đoạn của vận tải hàng không. Theo các dữ liệu ghi nhận, khoảng 18% năng lực vận tải hàng không toàn cầu đã biến mất chỉ sau một đêm khi xung đột bùng phát tại khu vực Trung Đông. Điều này đặc biệt nghiêm trọng đối với ngành cá tươi, bởi phần lớn sản phẩm phải được vận chuyển nhanh bằng đường hàng không để đảm bảo chất lượng.

Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy sự sụt giảm đột ngột của hoạt động vận tải. Vào ngày 28/2, chỉ có 81 chuyến bay hoạt động trên vùng Vịnh, trong khi ở điều kiện bình thường khu vực này có khoảng 19.000 chuyến bay mỗi ngày. Sự sụt giảm gần như tuyệt đối này khiến nhiều tuyến vận tải thủy sản tươi bị gián đoạn ngay lập tức.

Các hãng vận tải hàng không lớn trong khu vực cũng nhanh chóng tạm dừng hoạt động. Những đơn vị đóng vai trò trung tâm trong chuỗi vận chuyển thủy sản như Emirates SkyCargo và Qatar Airways Cargo đã ngừng khai thác hoàn toàn hoặc tạm dừng dịch vụ tại nhiều quốc gia. Khi những “huyết mạch” vận tải này ngừng hoạt động, các tuyến trung chuyển cá hồi và thủy sản tươi từ châu Âu sang châu Á bị đứt gãy.

Không chỉ vận tải hàng không, vận tải biển tại khu vực Trung Đông cũng rơi vào tình trạng ùn ứ. Tính đến ngày 1/3, đã có ít nhất 200 tàu bị kẹt lại trong khu vực, phản ánh mức độ gián đoạn nghiêm trọng của hệ thống logistics. Để bù đắp rủi ro từ tình hình an ninh, nhiều hãng tàu lớn đã áp dụng phụ phí chiến tranh đáng kể.

Cụ thể, hãng tàu CMA CGM áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh từ 2.000 – 4.000 USD/container, trong khi Hapag-Lloyd áp mức 1.500 USD/container. Ngoài ra, một số hãng vận tải khác cũng áp dụng các biện pháp phòng ngừa mạnh mẽ như tạm dừng nhận đơn hàng đến Trung Đông hoặc điều chỉnh lại tuyến vận chuyển.

Song song với đó, nhiều công ty bảo hiểm đã thông báo hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại khu vực vùng Vịnh từ ngày 5/3, khiến chi phí vận tải tăng thêm và làm gia tăng mức độ thận trọng của các doanh nghiệp logistics.

Thị trường tiêu thụ và trung chuyển bị đảo lộn

Trước khi xung đột xảy ra, Trung Đông không chỉ là thị trường tiêu thụ cá hồi và cá tươi quan trọng mà còn là trung tâm trung chuyển lớn của chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Các sân bay quốc tế tại Dubai và Doha đóng vai trò là điểm trung chuyển then chốt cho các lô cá hồi Đại Tây Dương từ châu Âu sang Trung Quốc và nhiều thị trường Đông Á.

Dữ liệu thương mại cho thấy mức độ tăng trưởng mạnh mẽ của nhu cầu thủy sản tại khu vực này trong nhiều năm qua. UAE đã tăng nhập khẩu cá hồi hơn ba lần kể từ năm 2012, đạt khoảng 10.830 tấn vào năm 2025. Saudi Arabia cũng chứng kiến mức tăng đột biến, từ 590 tấn lên hơn 10.350 tấn. Trong khi đó, Israel ghi nhận giá trị nhập khẩu cá hồi đạt 287 triệu USD vào năm 2024.

Chính vì vậy, khi hệ thống logistics của khu vực này bị gián đoạn, tác động không chỉ dừng lại ở thị trường Trung Đông mà còn lan ra toàn bộ mạng lưới thương mại thủy sản quốc tế.

Tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Đông Á, giá bán buôn cá hồi đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu tăng do các trung tâm trung chuyển tại Dubai và Doha bị tê liệt. Khi nguồn cung bị gián đoạn, các nhà nhập khẩu buộc phải tìm kiếm nguồn hàng thay thế hoặc chấp nhận chi phí vận chuyển cao hơn.

Trong khi đó, các nhà xuất khẩu châu Âu lại đối mặt với bài toán ngược lại. Do không thể chuyển hàng sang vùng Vịnh như kế hoạch ban đầu, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh dòng hàng sang các thị trường khác. Sự thay đổi đột ngột này tạo áp lực lên giá giao ngay tại châu Âu, khi lượng hàng trong khu vực có nguy cơ tăng lên trong ngắn hạn.

Một yếu tố khác làm gia tăng mức độ rủi ro của thị trường cá tươi là thời gian bảo quản rất ngắn. Tại UAE, lượng tồn kho cá tươi hiện chỉ đủ duy trì trong khoảng 5 ngày, một mức được đánh giá là cực kỳ mong manh đối với chuỗi cung ứng thực phẩm.

Ngược lại, các sản phẩm thủy sản có thời gian bảo quản dài hơn có khả năng chống chịu tốt hơn trước cú sốc logistics. Lượng tồn kho cá đông lạnh có thể duy trì trong khoảng 40 – 50 ngày, trong khi cá hộp có thể đảm bảo nguồn cung trong khoảng 90 ngày. Tuy vậy, ngay cả các sản phẩm này cũng không tránh khỏi áp lực chi phí vận chuyển tăng và thời gian giao hàng kéo dài.

Theo đánh giá của các công ty logistics, ngay cả khi không phận được mở lại, quá trình xử lý các lô hàng tồn đọng và tái lập hệ thống vận chuyển bình thường có thể kéo dài nhiều tuần. Ngoài việc giải tỏa lượng hàng hóa bị kẹt lại, các tuyến vận tải cũng cần thời gian để khôi phục hoạt động và điều chỉnh lại lịch trình.

Nhìn rộng hơn, xung đột tại Trung Đông đang cho thấy mức độ mong manh của chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu trong bối cảnh thương mại phụ thuộc ngày càng nhiều vào các trung tâm logistics quốc tế. Khi một khu vực trung chuyển quan trọng bị tê liệt, tác động có thể lan rộng ra nhiều thị trường khác nhau, từ châu Âu đến châu Á.

Đối với thị trường thủy sản, cú sốc logistics hiện nay không chỉ là vấn đề gián đoạn tạm thời mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng trong tương lai. Việc phụ thuộc quá lớn vào một số trung tâm trung chuyển có thể khiến thương mại toàn cầu dễ tổn thương hơn trước những biến động địa chính trị khó lường.