Bước ngoặt chiến lược của công nghiệp điện tử

Kim ngạch xuất khẩu dẫn đầu

Dữ liệu chính thức từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) minh chứng cho sự lớn mạnh của ngành điện tử, trong 9 tháng đầu năm 2025, nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện đã dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu cả nước, đạt hơn 77 tỷ USD. Đáng chú ý, kim ngạch nhập khẩu cũng đạt mức kỷ lục 110 tỷ USD, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu đầu vào nhưng đồng thời cho thấy quy mô sản xuất khổng lồ.

Tốc độ tăng trưởng bình quân kim ngạch xuất nhập khẩu ngành hàng này trong thập kỷ qua đạt 18,6%/năm, vượt trội so với mức 10,2%/năm của tổng kim ngạch chung. Dự báo cho năm 2025, giá trị xuất khẩu điện tử có thể đạt 169 tỷ USD, tạo nền tảng vững chắc cho những tham vọng phát triển cao hơn.

Việt Nam đang có lợi thế đặc biệt trong bối cảnh ngành điện tử toàn cầu dự kiến đạt hơn 1.000 tỷ USD vào năm 2025. Bà Đỗ Thị Thuý Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ, khẳng định Việt Nam luôn là địa điểm đón đầu dòng chuyển dịch chuỗi cung ứng. Sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, Intel, Foxconn với hàng tỷ USD đầu tư đã xác lập vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn, từ khâu lắp ráp, thử nghiệm đến đóng gói.

Để tận dụng tối đa lợi thế này, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện sự cam kết mạnh mẽ trong việc ban hành chính sách hỗ trợ với nhiều chính sách đã được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi và cam kết đầu tư chiến lược vào ngành bán dẫn.

Đồng thời, Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai Chiến lược quốc gia về công nghiệp điện tử và bán dẫn đến năm 2030, nhằm phát triển hệ sinh thái công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực chip bán dẫn.

Sự phát triển của ngành bán dẫn tại Việt Nam được kỳ vọng đạt 31,28 tỷ USD vào năm 2027, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm từ 10-15%, là minh chứng rõ nét cho định hướng chiến lược này.

Từ lắp ráp đến giá trị gia tăng

Mặc dù hiện nay Việt Nam chủ yếu đảm nhiệm khâu gia công lắp ráp với giá trị gia tăng nội địa khoảng 20-30%, Cục Thống kê ghi nhận cơ cấu xuất khẩu đang có sự chuyển dịch tích cực từ linh kiện và bán thành phẩm sang các sản phẩm hoàn chỉnh.

Nhiều doanh nghiệp trong nước đã tăng cường tham gia vào khâu thiết kế và sản xuất các thiết bị thông minh, linh kiện công nghệ cao, góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Sự bùng nổ của thiết bị IoT, pin và linh kiện cho xe ô tô điện cũng mở ra không gian phát triển mới, đặc biệt khi các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) thế hệ mới tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu và chuyển giao công nghệ.

Để đưa ngành công nghiệp điện tử Việt Nam lên nấc thang cao hơn, chuyển từ quốc gia lắp ráp sang quốc gia sáng tạo, Cục Thống kê và các chuyên gia đề xuất các giải pháp mang tính đột phá, nhằm khắc phục các rào cản hiện tại như thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và hạn chế của khối doanh nghiệp SME.

Cụ thể là cần ưu tiên phát triển các doanh nghiệp nội địa sản xuất linh kiện đầu vào quan trọng (bo mạch, cảm biến, vỏ kỹ thuật...), đồng thời cung cấp hỗ trợ về tín dụng, thuế và công nghệ để doanh nghiệp Việt có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chú trọng đầu tư trọng điểm vào R&D và công nghệ lõi. Trong đó, đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) thông qua việc xây dựng các trung tâm thiết kế vi mạch, phần cứng, và tự động hóa. Tập trung phát triển các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao như chip bán dẫn, thiết bị IoT, và công nghệ năng lượng thông minh.

Đồng thời, tập trùng đào tạo nhân lực chuyên sâu, qua đó, nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực có tay nghề và chuyên môn cao, đặc biệt trong lĩnh vực vi mạch, bán dẫn, để đáp ứng yêu cầu khắt khe của ngành công nghiệp 4.0.

Cuối cùng là hoàn thiện môi trường kinh doanh bằng cách duy trì sự ổn định của môi trường chính sách và tiếp tục đầu tư đồng bộ vào cơ sở hạ tầng, tận dụng tối đa các ưu đãi từ FTA để thu hút thêm đầu tư chất lượng cao.

Năm 2025 là thời điểm mang tính quyết định để Việt Nam nâng tầm vị thế công nghiệp điện tử. Với sự đồng hành chiến lược của Chính phủ và nỗ lực chuyển đổi nội lực, Việt Nam có thể vươn lên trở thành một trung tâm sáng tạo và chế tạo công nghệ cao bền vững trong khu vực và trên thế giới.