Xanh hóa hạ tầng logistics để bứt phá sức cạnh tranh vĩ mô

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu

Nền kinh tế vĩ mô đang vận hành trong một kỷ nguyên thương mại mới với quy mô xuất nhập khẩu vượt mốc 930 tỷ USD. Đây là bệ phóng vững chắc để ngành logistics dịch chuyển từ vai trò dịch vụ hậu cần đơn thuần trở thành đòn bẩy chiến lược cho tăng trưởng. Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn 2050 đã phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý.

Phân tích về định hướng này, TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh Việt Nam phải thay đổi căn bản cách nhìn nhận để không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa mà phải nâng tầm thành điểm tổ chức chuỗi cung ứng khu vực. Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc dòng vốn và mạng lưới sản xuất toàn cầu, nơi các yếu tố về tốc độ giao hàng, tiêu chuẩn xanh và năng lực số hóa trở thành bộ lọc lựa chọn quốc gia đầu tư.

Mục tiêu hành động được xác lập rất rõ ràng: tốc độ tăng trưởng ngành logistics đạt từ 12 - 15%/năm trong giai đoạn 2025 - 2035, kéo giảm chi phí logistics xuống còn khoảng 12 - 15% GDP. Đặc biệt, chiến lược hướng tới việc hình thành khoảng 5 trung tâm logistics mang tầm cỡ quốc tế trong thập niên tới.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, mô hình phát triển phân tầng và liên kết vùng đang được đẩy mạnh nhằm thay thế tư duy đầu tư dàn trải trước đây. Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, định hướng mới sẽ tập trung hình thành hệ thống trung tâm logistics theo các cấp độ quốc gia, vùng, địa phương và chuyên ngành. Mô hình này giúp tổ chức lại dòng hàng hóa, dòng dữ liệu và thương mại theo hướng liên thông, nâng cao tính chuyên nghiệp và tối ưu hóa chi phí vận vận hành.

Hai tọa độ động lực được định hình rõ nét bao gồm: Khu vực Hải Phòng - Quảng Ninh được quy hoạch phát triển thành trung tâm logistics quốc gia và quốc tế, gắn chặt với năng lực khai thác của cảng nước sâu Lạch Huyện và trục hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Vùng Đông Nam Bộ với hạt nhân là TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai sẽ hình thành trung tâm logistics quy mô lớn, kết nối đồng bộ với siêu cảng Cái Mép - Thị Vải, sân bay quốc tế Long Thành và mạng lưới công nghiệp năng động phía Nam.

Tích hợp hạ tầng toàn diện

Điểm cốt lõi của chiến lược logistics thế hệ mới là việc đặt ngành này vào vị trí hạ tầng chiến lược của toàn bộ hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và tiêu dùng. Điều này đòi hỏi một sự tích hợp đồng bộ giữa hạ tầng cứng bao gồm mạng lưới cao tốc, cảng biển, đường sắt, cảng cạn ICD và hạ tầng mềm bao gồm hệ thống dữ liệu liên thông, nền tảng quản trị kho bãi, truy xuất nguồn gốc số và thanh toán điện tử giữa doanh nghiệp, hải quan và các cửa khẩu.

Sự phát triển này đặt Việt Nam vào một cuộc cạnh tranh trực diện với các trung tâm logistics hàng đầu khu vực như Singapore, Hàn Quốc hay các tỉnh duyên hải Trung Quốc. Khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng cao, hệ thống logistics xanh và thông minh không còn là một lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc của thị trường quốc tế.

TS. Bùi Bá Nghiêm lưu ý, các thị trường xuất khẩu lớn đang áp đặt những quy định vô cùng khắt khe về phát thải carbon và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương đang thúc đẩy hai chương trình lớn là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh logistics, đồng thời chuẩn hóa hệ thống tiêu chí phân hạng trung tâm và vận tải đa phương thức.

Dù dư địa phát triển là rất lớn, áp lực đè nặng lên khối doanh nghiệp nội địa hiện nay là không hề nhỏ. Phần lớn các công ty logistics Việt Nam vẫn có quy mô vừa và nhỏ, hạn chế về tiềm lực vốn, công nghệ và năng lực quản trị, trong khi các tập đoàn ngoại quốc đang gia tăng mạnh mẽ dòng vốn đầu tư vào hạ tầng kho vận hiện đại.

Do đó, việc khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý, trọng tâm là sửa đổi Nghị định 163 về kinh doanh dịch vụ logistics, sẽ là bệ đỡ căn bản để các doanh nghiệp trong nước tự tin nâng cấp năng lực vận hành. Sự đồng hành này giúp doanh nghiệp nội không bị đẩy ra khỏi các chuỗi cung ứng có giá trị cao, đồng thời biến lợi thế địa kinh tế của Việt Nam thành năng lực cạnh tranh quốc gia vượt trội trên bản đồ thế giới.