Vượt rào cản thuế quan, xuất khẩu hướng đích hai con số

Áp lực phân hóa giữa các ngành hàng chủ lực

Quyết định áp dụng mức thuế nhập khẩu bổ sung theo Điều 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ từ ngày 24/7/2026 đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế đã chính thức tạo ra một mặt bằng chi phí mới. Việc hàng hóa Việt Nam chịu mức thuế bổ sung 12,5%, cao hơn mức 10% của 17 nền kinh tế khác, làm dấy lên những lo ngại về lợi thế cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế.

Dù vậy, bức tranh tổng thể không mang một màu xám mà có sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành. Phân tích từ Công ty cổ phần Chứng khoán Mirae Asset chỉ ra rằng, chi phí xuất khẩu sang Mỹ tăng thêm 2,5 điểm phần trăm so với nhóm các nước ASEAN chịu thuế 10% chắc chắn làm suy giảm sức cạnh tranh thương mại. Mặc dù vậy, cấu trúc xuất khẩu nền kinh tế vẫn giữ được sự vững chắc nhờ hệ thống miễn trừ diện rộng thuộc danh mục Annex A.

Điểm sáng lớn nhất nằm ở nhóm hàng thiết bị điện và điện tử công nghệ cao. Do nằm trong danh mục được miễn trừ, các tập đoàn đa quốc gia như Samsung hay Foxconn tiếp tục duy trì dòng chảy sản xuất ổn định. Điều này không chỉ bảo vệ kim ngạch xuất khẩu chủ lực mà còn củng cố vị thế của Việt Nam trong việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo chiến lược China+1.

Trái ngược với sự vững vàng của khối công nghệ, các ngành sử dụng nhiều lao động lại đứng trước bài toán sinh tồn vô cùng hóc húa. Với biên lợi nhuận vốn đã mỏng, chỉ dao động quanh mức 3% đến 10%, việc gánh thêm chi phí thuế khiến ngành dệt may và da giày rơi vào thế khó.

Mỹ hiện là thị trường tiêu thụ lớn nhất của cả hai lĩnh vực này, với số liệu năm ngoái ghi nhận dệt may đạt 46,3 tỷ USD (riêng Mỹ chiếm gần 18 tỷ USD) và da giày đạt 29 tỷ USD (Mỹ chiếm hơn 11 tỷ USD). Mất lợi thế về giá so với các đối thủ như Bangladesh hay Indonesia đồng nghĩa với rủi ro dịch chuyển đơn hàng gia công, đồng thời tạo cơ hội cho các thương hiệu quốc tế như Nike hay Adidas siết chặt chi phí đầu vào.

Cùng chung cảnh ngộ, ngành gỗ và thủy sản cũng chịu tác động không nhỏ. Khi mức thuế tăng từ 10% giai đoạn đầu năm lên 12,5%, biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến gỗ tiếp tục bị thu hẹp.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đánh giá, việc gia tăng thuế quan không chỉ làm suy giảm lợi thế cạnh tranh mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt sức ép đàm phán giảm giá từ phía đối tác nhập khẩu. Đối với thủy sản, khoản thuế bổ sung này khi cộng dồn với thuế chống bán phá giá áp lên tôm và cá tra sẽ tạo ra rào cản kép, trong khi các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Ấn Độ hay Ecuador chỉ chịu mức thuế 10%.

Nội lực chuỗi cung ứng và chiến lược bứt phá hai con số

Mặc dù, rào cản thương mại đè nặng lên chi phí ngắn hạn, khả năng đứt gãy vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu là rất khó xảy ra. Qua nhiều năm tích lũy, Việt Nam đã xây dựng được năng lực sản xuất quy mô lớn, linh hoạt và khó thay thế đối với thị trường Mỹ trên nhiều nhóm hàng từ điện tử, dệt may đến nông, lâm, thủy sản.

Để hóa giải áp lực thuế quan và duy trì mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số, các doanh nghiệp đang chủ động triển khai chiến lược thích ứng đa chiều. Việc đàm phán lại hợp đồng, chia sẻ rủi ro chi phí với đối tác nhập khẩu và tối ưu hóa quy trình vận hành nội bộ đang được đẩy mạnh. Ngành dệt may là một ví dụ điển hình khi vẫn chủ động giữ vững thị phần nhờ uy tín về chất lượng, thời gian giao hàng và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn.

Bên cạnh đó, đòn bẩy từ hệ thống 17 Hiệp định thương mại tự do đã ký kết tiếp tục là điểm tựa chiến lược, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một khu vực duy nhất. Môi trường đầu tư kinh doanh ổn định cùng năng lực cung ứng đã được kiểm chứng qua thời gian chính là cốt lõi giúp hàng hóa Việt Nam vượt qua những khúc ngoặt chính sách.

Sự chủ động tái cấu trúc và nâng cao giá trị gia tăng nội địa sẽ là chìa khóa vàng để xuất khẩu Việt Nam không chỉ vượt rào cản 12,5% mà còn tiến xa hơn trên bản đồ thương mại thế giới.