Tái định vị thị trường, tăng giá trị cá ngừ để vượt rào cản thuế quan

Thị trường lớn thắt chặt và áp lực cạnh tranh thuế quan

Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam đang đối mặt với một bức tranh nhiều gam màu trầm khi 10 tháng đầu năm 2025 chỉ đạt 791 triệu USD giảm nhẹ 4% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù, tổng kim ngạch vẫn duy trì ở mức cao nhưng sức ép giảm giá và tính cạnh tranh ngày càng gia tăng đang kìm hãm sự phục hồi của ngành.

Thị trường lớn nhất của cá ngừ Việt Nam là Mỹ chiếm hơn 37% tổng kim ngạch đang là nguồn cơn của nhiều khó khăn. Xu hướng tiêu dùng thắt chặt và hàng tồn kho cao tại Mỹ khiến các nhà nhập khẩu trở nên thận trọng trong đơn hàng làm giảm 8% kim ngạch lũy kế 10 tháng.

Tuy nhiên, yếu tố lớn hơn là việc các sản phẩm Việt Nam bị áp mức thuế đối ứng mới cao hơn so với các đối thủ chính như Thái Lan, Indonesia hay Ecuador điều này đã làm giảm sức cạnh tranh đáng kể tại thị trường đầy tiềm năng này. Áp lực tương tự cũng đến từ EU nơi các đối thủ được hưởng ưu đãi thuế quan tốt hơn tạo ra một cuộc đua không cân sức.

Khối thị trường của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương - CPTPP cũng chưa mang lại kết quả như kỳ vọng. Dù Mexico và Chile có dấu hiệu phục hồi trong tháng 10 với mức tăng trưởng lần lượt là 51% và 16% thì mức tăng này vẫn không đủ để bù đắp sự sụt giảm trong những tháng trước đó. Các thị trường truyền thống khác như Canada và Nhật Bản sau một thời gian phục hồi lại tiếp tục sụt giảm trong tháng 10.

Bên cạnh đó, những bất ổn địa chính trị tại khu vực như Israel và Nga cùng với biến động tỷ giá cũng tác động mạnh tới kim ngạch xuất khẩu khiến hoạt động thương mại trở nên bất ổn liên tục.

Những thách thức nội tại cũng góp phần làm tăng khó khăn cho doanh nghiệp. Nguồn cung nguyên liệu trong nước chưa ổn định buộc ngành phải phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu.

Chi phí logistics và gánh nặng kiểm soát IUU khai thác bất hợp pháp không báo cáo không theo quy định vẫn là những gánh nặng lớn đặc biệt khi các thị trường cao cấp như EU Mỹ Nhật Bản ngày càng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững khắt khe hơn.

Đa dạng hóa thị trường ngách và nâng tầm giá trị sản phẩm

Trước những khó khăn tại các thị trường truyền thống, doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam đã nhanh chóng chuyển hướng chiến lược tập trung vào thị trường ngách và đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm để tìm kiếm cửa sáng.

Điểm sáng nổi bật nhất trong bức tranh tổng thể là sự trỗi dậy ấn tượng của Ai Cập vốn không phải là thị trường truyền thống hàng đầu nhưng đã ghi nhận mức tăng trưởng phi mã 128% với kim ngạch gần 21 triệu USD.

Đà tăng trưởng này đã đưa Ai Cập lọt vào top 8 thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam trong hai tháng gần đây một minh chứng rõ nét cho nỗ lực đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt.

Cùng với Ai Cập thị trường EU cũng đang hồi phục mạnh mẽ đóng vai trò là trụ đỡ quan trọng với mức tăng 4% lũy kế 10 tháng và tăng 16% trong tháng 10. Đặc biệt Hà Lan và Italy ghi nhận sức mua tăng trưởng ba con số cho thấy những nỗ lực tận dụng các hiệp định thương mại tự do đang bắt đầu cho quả ngọt.

Để duy trì khả năng cạnh tranh trong bối cảnh giá cá ngừ nguyên liệu tại Thái Lan giảm nhẹ và áp lực cạnh tranh thuế quan từ các đối thủ, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải nâng tầm giá trị sản phẩm.

Chiến lược này bao gồm việc tập trung phát triển sản phẩm chế biến cao cấp như loin theo tiêu chuẩn cá ngừ đóng gói tiện dụng và sản phẩm cho thị trường nhãn hiệu riêng. Đây là hướng đi thông minh giúp doanh nghiệp tránh cạnh tranh thuần túy về giá và xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng và sự khác biệt.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cũng khuyến nghị, doanh nghiệp cần tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững như MSC mà EU và các chuỗi bán lẻ lớn ưu tiên. Việc tăng đầu tư vào hệ thống giám sát và chuỗi cung ứng minh bạch là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Đồng thời việc khai thác sâu hơn thị trường châu Á như Trung Quốc, ASEAN, Nhật Hàn và học hỏi chiến lược của các đối thủ lớn như Ecuador trong việc mở cửa thị trường là những bước đi cần thiết. Cá ngừ Việt Nam cần tối ưu hóa chi phí nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng thương hiệu bền vững để vượt qua sóng dữ và khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.