Ưu tiên đại dự án, khơi thông điểm nghẽn hành chính

Bức tranh đầu tư công giai đoạn vừa qua ghi nhận nhiều điểm sáng tích cực, khẳng định nỗ lực của Chính phủ trong việc lấy đầu tư công làm động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 32% tổng chi ngân sách nhà nước, cao hơn so với giai đoạn trước.

Kết quả là 85% số dự án đã hoàn thành và đi vào sử dụng, phát huy hiệu quả rõ rệt như Cao tốc Bắc - Nam, Sân bay Long Thành, và các tuyến vành đai huyết mạch tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, nguồn vốn ngân sách cũng được tập trung cho các lĩnh vực cấp bách như hạ tầng số quốc gia và các công trình chống sạt lở, ứng phó biến đổi khí hậu tại các vùng xung yếu, góp phần ổn định đời sống dân sinh.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu tích cực là những điểm nghẽn lớn chưa được khơi thông. Đại biểu Nguyễn Thị Quyên Thanh (Vĩnh Long) và Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) đã chỉ ra một loạt vấn đề hạn chế. Thứ nhất, “căn bệnh” giải ngân chậm vẫn chưa có thuốc đặc trị.

Theo đại biểu Thanh, tiến độ giải ngân bình quân mới chỉ đạt khoảng 75% đến 80% kế hoạch, chưa đạt yêu cầu so với mục tiêu. Đặc biệt, nguồn vốn vay ODA và vốn thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia còn rất chậm.

Thứ hai, khâu chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng tiếp tục là điểm nghẽn lớn, nhiều dự án chưa đủ điều kiện giao vốn, vẫn còn tình trạng vốn chờ dự án.

Thứ ba, cơ chế hợp tác công tư (PPP) vẫn chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư, khiến gánh nặng phát triển hạ tầng vẫn chủ yếu phụ thuộc vào nguồn ngân sách nhà nước, gây áp lực lớn lên cân đối thu chi.

Thứ tư, đại biểu Nguyễn Anh Trí thắn thắn chỉ ra rằng bên cạnh vướng mắc về thủ tục, đáng lo ngại hơn là tâm lý né tránh, sợ trách nhiệm, sợ sai trong một bộ phận cán bộ công chức chưa được khắc phục hiệu quả, làm giảm tính chủ động của địa phương và chậm trễ tiến độ dự án.

Trước bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới phức tạp, thiên tai khó lường, các đại biểu cho rằng năm 2026 - năm bản lề của kế hoạch 5 năm phải có một tư duy phân bổ ngân sách quyết liệt và hiệu quả hơn. Cần thực hiện nghiêm nguyên tắc đầu tư tập trung, không dàn trải, ưu tiên các dự án có sức lan tỏa, tạo giá trị tăng cao.

Cụ thể, tiếp tục dồn lực hoàn thiện hạ tầng giao thông, đặc biệt là Cao tốc Bắc - Nam, dự án Đường sắt tốc độ cao, các cảng biển trung chuyển quốc tế. Đồng thời, nguồn vốn cần được mở rộng sang các lĩnh vực của tương lai như hạ tầng số quốc gia, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và năng lượng mới.

Đại biểu Nguyễn Thị Quyên Thanh cũng đề xuất sớm phân bổ vốn để thực hiện quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long với mục tiêu đầu tư 830km cao tốc, cùng các tuyến giao thông huyết mạch như tuyến đường sắt Thành phố Hồ Chí Minh - Cần Thơ, để mở rộng giao thương với ASEAN và tiểu vùng sông Mê Kông, đồng thời giải quyết bài toán nội vùng.

Đại biểu Lý Tiết Hạnh cũng nhận định cần rà soát tổng thể nhu cầu đầu tư các dự án trọng điểm, sắp xếp thứ tự ưu tiên và phải cân đối nguồn lực giữa các vùng, miền, tập trung vào các dự án động lực, có tính chất kiến tạo.

Để giải quyết triệt để việc giải ngân chậm và tâm lý sợ sai, các đại biểu đề nghị Chính phủ có cơ chế đặc thù, tăng hỗ trợ vốn đầu tư công cho các tỉnh sau sáp nhập, các địa phương có biên giới, biển đảo, hoặc vùng địa chất yếu, chưa tự chủ ngân sách.

Về thu hút vốn, Chính phủ cần chủ động điều tiết dòng vốn FDI, tạo điều kiện để các nhà đầu tư công nghệ cao, đổi mới sáng tạo phát triển dự án về các tỉnh còn khó khăn, nhằm tạo công ăn việc làm và thúc đẩy phát triển đồng đều.

Trước diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu, nhiều ý kiến đề nghị Chính phủ ưu tiên bố trí dự phòng ngân sách hợp lý để chủ động ứng phó, đồng thời tính đến đầu tư dài hạn cho các công trình căn cơ như hệ thống đê điều, trạm bơm, hồ chứa.

Quan trọng hơn, để giải quyết “điểm nghẽn” về tâm lý sợ sai, đại biểu Nguyễn Anh Trí đề xuất các giải pháp cụ thể, bao gồm rà soát lại các dự án cấp huyện đã chuyển về xã để tập trung triển và tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho cán bộ xã để nâng cao năng lực và hiệu quả thực hiện trong thời gian tới.