Ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số định hình tương lai xanh

Nền tảng thiết lập hệ thống tuần hoàn có kỷ luật

Đối với một siêu đô thị hơn 14 triệu dân như TP.HCM, quan điểm quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần của chính quyền thành phố đang tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, buộc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy vận hành.

Sự dịch chuyển từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống sang kinh tế tuần hoàn không còn là một sáng kiến tự nguyện mang tính bề nổi, mà đã bước sang giai đoạn củng cố năng lực thực thi với những lộ trình hành động có thể đo lường. Định hướng chiến lược này đòi hỏi các doanh nghiệp phải xây dựng một hệ thống vận hành có kỷ luật, dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ và sự liên kết đa ngành để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững.

Sự trưởng thành của hệ sinh thái tuần hoàn tại Việt Nam đang được minh chứng bằng những con số ấn tượng. Tính đến hết tháng 5/2026, tổng khối lượng bao bì được đăng ký, ủy quyền và phê duyệt chính thức thông qua Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) đã đạt hơn 60.000 tấn, trong đó hơn 30.000 tấn đã được triển khai thu gom và tái chế.

Quy mô thực hiện cả năm 2026 dự kiến tăng khoảng 90% so với năm 2025. Tuy nhiên, khi quy mô tăng trưởng thần tốc, áp lực về chi phí, đơn giá, năng lực tái chế và tính minh bạch của dữ liệu truy xuất cũng tăng theo tỷ lệ thuận.

Đứng trước thực tế này, ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam, nhận định tiến bộ càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Đây là lúc toàn hệ thống phải chuyển từ tư duy làm được nhiều hoạt động sang tư duy xây dựng một hệ thống có kỷ luật, có dữ liệu, có kiểm chứng và có khả năng mở rộng. Trong đó, khoa học công nghệ không chỉ đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đóng vai trò là nền tảng để kinh tế tuần hoàn vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.

Dưới góc nhìn của vị chuyên gia đầu ngành, nền tảng công nghệ trong lĩnh vực bao bì cần được các doanh nghiệp tập trung triển khai theo bốn hướng đi cốt lõi. Đầu tiên là thiết kế sinh thái nhằm giảm thiểu vật liệu sử dụng và tăng tối đa khả năng tái chế. Tiếp theo là số hóa khâu thu gom, truy xuất nguồn gốc để kết nối khu vực chính thức với phi chính thức.

Song song đó, các đơn vị cần đẩy mạnh nghiên cứu, thí điểm các dòng vật liệu thách thức như nhựa mềm, bao bì đa vật liệu, và cuối cùng là cung cấp các bằng chứng thực tiễn để hỗ trợ quá trình hoàn thiện chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Nhìn nhận về những nỗ lực mang tính bước ngoặt này, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP.HCM bày tỏ ấn tượng sâu sắc trước các chuỗi sản phẩm làm từ nguyên liệu tái chế nhưng vẫn sở hữu mẫu mã hiện đại, độ bền cao. Đồng thời, đánh giá cao tinh thần đoàn kết của 34 doanh nghiệp thành viên, những đơn vị vốn là đối thủ cạnh tranh trên thương trường nhưng đã chọn đứng cùng nhau vì một tương lai xanh.

Lãnh đạo thành phố cũng ghi nhận cột mốc mạng lưới này đã thu gom và xử lý thành công hơn 100.000 tấn rác thải riêng trong giai đoạn 2024-2025, hoàn toàn xứng đáng là liên minh đầu tiên được cơ quan Nhà nước công nhận là đơn vị ủy quyền thực hiện tái chế bao bì.

6 ưu tiên chiến lược

Để hiện thực hóa các mục tiêu cốt lõi của mô hình tuần hoàn, PRO Việt Nam đã xác định rõ 6 mũi nhọn ưu tiên hành động trong năm 2026 bao gồm: chuyển đổi số và dữ liệu, giải pháp vật liệu, thí điểm mở rộng thu gom - tái chế, kiểm toán và bảo đảm, đóng góp chính sách dựa trên bằng chứng, và xây dựng lộ trình cho vật liệu tái chế sau tiêu dùng (PCR). 6 yếu tố này không vận hành rời rạc mà kết nối thành một hệ thống nhất quán nhằm hỗ trợ cơ chế EPR một cách đồng bộ, tin cậy.

Sự chuyển mình mạnh mẽ về mặt công nghệ đang thu hút sự tham gia đồng hành, chuyển hóa cam kết thành hành động của hàng loạt doanh nghiệp lớn. Điển hình như Sabeco thúc đẩy mạnh mẽ các chương trình môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG). Thương hiệu TH true MILK giới thiệu các mô hình sản xuất xanh từ đồng cỏ đến bàn ăn. Mondelez Kinh Đô mang đến các sản phẩm bánh kẹo quen thuộc gắn liền với bao bì xanh.

Trong khi đó, Duy Tan Recycling khẳng định năng lực bằng các sản phẩm nhựa tái sinh chất lượng cao. Sự cộng hưởng từ các doanh nghiệp sáng lập như Coca-Cola, FrieslandCampina, La Vie, Nestlé, NutiFood, Suntory PepsiCo, Tetra Pak, TH Group và URC Việt Nam đã tạo nên một bệ đỡ vững chắc cho thị trường.

Đặc biệt, hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn năm 2026 vừa chào đón các thành viên mới gồm Công ty cổ phần thực phẩm Uniben, Liwayway Việt Nam và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB). Sự xuất hiện của ACB đánh dấu một cột mốc mang tính lịch sử khi đây là định chế tài chính đầu tiên chính thức gia nhập liên minh tái chế bao bì. Sự góp mặt của khối ngân hàng cho thấy phát triển xanh đã thoát ly khỏi cái mác trách nhiệm xã hội thuần túy để thực sự trở thành một mô hình kinh tế đầy tiềm năng, mở ra triển vọng hợp tác đa ngành nhằm hiện thực hóa các mục tiêu vĩ mô.

Từ phía chính quyền, ông Nguyễn Văn Được khẳng định TP.HCM xác định kinh tế tuần hoàn phải trở thành trụ cột phát triển công nghiệp và đô thị. Thành phố cam kết luôn đồng hành, lắng nghe và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp tiên phong phát triển xanh. Người đứng đầu chính quyền thành phố tuyên bố sẵn sàng trực tiếp tháo gỡ các khó khăn về mặt thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp tối đa trong phạm vi pháp luật để cùng hướng tới sự phát triển bền vững.

Sự khơi thông của dòng vốn tín dụng xanh từ khối ngân hàng kết hợp với những cam kết pháp lý mạnh mẽ từ chính quyền sẽ là đòn bẩy quan trọng nhất giải bài toán chi phí đầu tư công nghệ cho doanh nghiệp. Khi có sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy quản trị kỷ luật bằng dữ liệu của doanh nghiệp, sự thông thoáng về chính sách và nguồn lực tài chính dồi dào, mô hình kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam sẽ có đầy đủ xung lực để nhân rộng, đưa nền kinh tế vững vàng tiến về phía trước trên hành trình tăng trưởng xanh.