Từ khơi thông nguồn lực đến nâng cấp năng lực doanh nghiệp

Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số giai đoạn 2026-2030, kéo theo yêu cầu nâng cao năng lực của khu vực doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần II – Capital Economic Forum (C.E.F 2026) tập trung vào bài toán khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực về vốn, công nghệ, thị trường và quản trị, qua đó tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Vốn không còn là bài toán duy nhất

GS.TS Mạc Quốc Anh, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, Trưởng Ban Tổ chức Diễn đàn nhấn mạnh, yêu cầu tăng trưởng hai con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, mà còn là lời hiệu triệu về đổi mới tư duy, nâng cao năng suất, huy động nguồn lực xã hội, mở rộng không gian hợp tác và nâng cấp vị thế của doanh nghiệp Thủ đô trong chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Theo ông Mạc Quốc Anh, khó khăn của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay không chỉ là thiếu vốn. “Nhiều doanh nghiệp còn thiếu khả năng tiếp cận đối tác chiến lược, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị, thị trường, hệ thống phân phối và các chuỗi cung ứng lớn. Nếu chỉ phát triển đơn lẻ, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra bước nhảy về quy mô và năng lực cạnh tranh. Nhưng nếu được kết nối đúng đối tác, đúng nguồn lực và đúng cơ hội, doanh nghiệp có thể rút ngắn đáng kể con đường tăng trưởng”, ông nói.

Đây cũng là vấn đề cốt lõi được đặt ra tại C.E.F 2026: Tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào việc mở rộng đầu vào, tăng vay vốn hay khai thác thêm những thị trường sẵn có. Muốn tạo ra tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, doanh nghiệp phải đồng thời đổi mới cấu trúc vốn, nâng cấp quản trị, mở rộng không gian thị trường và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có năng suất cao.

Trong nhiều năm, tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn lực tài chính chủ yếu của phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, khi mục tiêu tăng trưởng được đặt ở mức cao hơn, mô hình phát triển dựa chủ yếu vào vốn vay ngắn hạn đang bộc lộ những giới hạn.

Theo đại diện Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS), thị trường vốn và hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A) đang mở ra một hướng đi quan trọng để doanh nghiệp tái cấu trúc và huy động nguồn lực cho tăng trưởng. Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển thị trường vốn khi mức độ thâm nhập của các kênh huy động vốn, từ trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư đến thị trường chứng khoán, vẫn còn thấp so với tiềm năng của nền kinh tế.

Song, điều quan trọng không đơn thuần là mở thêm các “cánh cửa” vốn. Đại diện SHS cho rằng, cơ hội tiếp cận vốn chỉ thực sự mở ra đối với những doanh nghiệp có khả năng chứng minh chất lượng tăng trưởng của mình.

Thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp có thị trường, có doanh thu và có tiềm năng, nhưng khi bước vào quá trình gọi vốn hoặc M&A lại bộc lộ hàng loạt vấn đề: cấu trúc tài chính chưa rõ ràng, quản trị phụ thuộc quá nhiều vào người sáng lập, hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh, khoảng cách giữa kỳ vọng và giá trị thực quá lớn hoặc doanh nghiệp chưa chứng minh được nguồn vốn mới sẽ tạo ra tăng trưởng mới như thế nào.

Đây là lý do đại diện SHS nhấn mạnh điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp sẵn sàng bước vào thị trường vốn và M&A là tái cấu trúc và minh bạch hóa hoạt động. Từ việc tách bạch tài sản cá nhân và tài sản doanh nghiệp, xử lý công nợ và giao dịch với bên liên quan, chuẩn hóa cơ cấu sở hữu, thực hiện kiểm toán độc lập đến xây dựng hệ thống báo cáo tài chính minh bạch - tất cả đều là những bước chuẩn bị cần thiết trước khi doanh nghiệp tìm kiếm nhà đầu tư.

M&A cần được nhìn nhận như một phương thức tái cấu trúc và bổ sung nguồn lực cho doanh nghiệp, thay vì chỉ là hoạt động mua bán. Thông qua M&A, doanh nghiệp có thể tăng vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực quản trị và tham gia các hệ sinh thái kinh doanh lớn hơn.

Theo ông Mạc Quốc Anh, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, M&A không đồng nghĩa với việc “mất doanh nghiệp”. Khi có sự chuẩn bị phù hợp và lựa chọn đúng đối tác, M&A có thể giúp doanh nghiệp bổ sung nguồn lực, nâng cao giá trị và tạo dư địa phát triển.

Vì vậy, trọng tâm đặt ra là năng lực hấp thụ vốn. Doanh nghiệp cần xác định rõ nguồn vốn phù hợp, mục đích sử dụng và khả năng chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực tăng trưởng.

Từ doanh nghiệp đơn lẻ đến hệ sinh thái và chuỗi giá trị

Nếu thị trường vốn là một trục quan trọng của tăng trưởng, thì phát triển chuỗi cung ứng và mở rộng hợp tác quốc tế là trục thứ hai. Trong nền kinh tế hiện đại, một doanh nghiệp khó có thể tạo ra bước nhảy vọt nếu chỉ vận hành trong phạm vi năng lực và thị trường của riêng mình.

Theo ông Mạc Quốc Anh, từ thực tiễn hoạt động của HANOISME, cộng đồng doanh nghiệp đang đứng trước ba bài toán cần ưu tiên: Vốn và cấu trúc tài chính; nội địa hóa và phát triển nhà cung ứng; thị trường và hội nhập quốc tế.

Trong đó, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa không đơn thuần là thay thế hàng nhập khẩu bằng sản phẩm trong nước. Muốn trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn và tham gia sâu vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, chi phí, tiến độ giao hàng, truy xuất nguồn gốc, năng lực sản xuất, quản trị, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khả năng duy trì nguồn cung ổn định. Nói cách khác, nội địa hóa thực chất là quá trình nâng cấp năng lực doanh nghiệp.

Theo đại diện One Value - một đơn vị tư vấn hàng đầu chuyên sâu trong lĩnh vực kết nối đầu tư, tư vấn M&A và xúc tiến thương mại giữa doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản: Đó cũng chính là “tấm vé” để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận tốt hơn dòng vốn và đối tác quốc tế, trong đó có các nhà đầu tư Nhật Bản.

Việt Nam tiếp tục được đánh giá là thị trường hấp dẫn đối với doanh nghiệp Nhật Bản nhờ môi trường đầu tư ngày càng ổn định, quy mô thị trường lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng và lợi thế trong chuỗi cung ứng. Quan hệ hợp tác ngày càng sâu rộng giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng tạo thêm nền tảng cho dòng vốn đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, theo One Value, lợi thế của thị trường Việt Nam mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở năng lực của từng doanh nghiệp.

“Chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thành công nhà đầu tư Nhật Bản không nằm ở việc ‘chào bán’ cơ hội, mà ở việc chứng minh năng lực quản trị, sự minh bạch, chất lượng và độ tin cậy để trở thành đối tác dài hạn”, đại diện One Value nhận định.

Với nhiều nhà đầu tư Nhật Bản, hiệu quả thương vụ được đánh giá trên nền tảng chữ tín, sự ổn định, chất lượng sản phẩm, kỷ luật quản trị và khả năng hợp tác lâu dài. Quá trình thẩm định thường chú trọng tính minh bạch về pháp lý, tài chính, sở hữu trí tuệ và tuân thủ.

Muốn thu hút dòng vốn quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cấp nội lực, từ năng lực sản xuất, tài chính, nhân sự, pháp lý đến quản trị và chất lượng sản phẩm. Theo One Value, doanh nghiệp cũng cần xác định rõ mục tiêu hợp tác, từ gia công, phân phối, liên doanh đến M&A.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực doanh nghiệp. Tăng trưởng vì thế gắn với khả năng tiếp cận vốn, lựa chọn đối tác, tham gia chuỗi giá trị và chuyển hóa cơ hội hợp tác thành giá trị dài hạn.