Khai phá tài sản trí tuệ số cho doanh nghiệp

Tài sản chiến lược và đòn bẩy tài chính mới

Sự dịch chuyển của nền kinh tế số đang làm thay đổi căn bản định nghĩa về tài sản của doanh nghiệp. Giá trị cốt lõi không còn nằm trọn vẹn ở nhà xưởng, máy móc hay bất động sản cố định mà đang chuyển dịch mạnh mẽ sang tài sản trí tuệ.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, tài sản trí tuệ chính là tri thức, thương hiệu và năng lực sáng tạo. Nếu như trước đây các đối tượng này chủ yếu tồn tại dưới dạng hồ sơ giấy hay bản thiết kế lưu trữ thủ công, thì ngày nay chúng đã hiện diện rộng khắp trên các nền tảng số, hệ thống dữ liệu, quy trình vận hành và tri thức nội bộ.

Bổ sung cho góc nhìn này, bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Quyền và giải pháp tài sản số cho rằng, không gian mạng đang định hình lại phương thức khai thác tài sản trí tuệ. Mỗi tương tác, mỗi quy trình hay nội dung sáng tạo phát sinh trên môi trường số đều để lại dữ liệu.

Dù không mang hình thái vật lý, các tài sản vô hình như bí mật kinh doanh, dữ liệu khách hàng hay thuật toán vận hành lại sở hữu khả năng tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ, quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thực tế tại nhiều tập đoàn lớn trên thế giới, tài sản vô hình đã chiếm tới 90% tổng giá trị tài sản.

Đáng chú ý, hành lang pháp lý tại Việt Nam đang mở ra những cơ hội chưa từng có để hóa thạch nguồn lực này. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đã đưa ra những quy định tiệm cận chuẩn mực quốc tế, tạo cơ sở công nhận giá trị pháp lý của tài sản vô hình. Bước tiến này cho phép các ngân hàng thương mại tiến tới việc xem xét cấp tín dụng cho doanh nghiệp dựa trên tài sản trí tuệ, thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống như trước.

Chuyển từ thụ động sang phòng vệ chủ động và hóa giải rủi ro

Dù sở hữu tiềm năng lớn, tài sản trí tuệ cũng là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trên môi trường số. Tính chất xuyên biên giới của internet khiến các hành vi vi phạm quyền tác giả và sở hữu công nghiệp diễn ra hết sức tinh vi, nhanh chóng.

Báo cáo từ Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra, tính đến hết tháng 5/2026, toàn quốc đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, lực lượng chức năng thuộc Bộ Công Thương và các địa phương cũng xử lý 1.520 vụ vi phạm sở hữu công nghiệp, chủ yếu là giả mạo nhãn hiệu, đồng thời lực lượng công an đã ngăn chặn hơn 1.000 website vi phạm bản quyền.

Thực tế ghi nhận nhiều doanh nghiệp chỉ tìm đến các giải pháp pháp lý khi rò rỉ dữ liệu hoặc bị xâm phạm thương hiệu. Sự thụ động này xuất phát từ khoảng trống trong quản trị, thiếu nhân sự chuyên trách và sự phức tạp của các quy định pháp luật điều chỉnh. Để khắc phục, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên số, hầu như mọi doanh nghiệp đều hoạt động như một nhà máy sản xuất nội dung.

Từ bản vẽ kỹ thuật, quy trình đào tạo đến dữ liệu truyền thông nếu được cấu trúc quyền bài bản sẽ trở thành hạ tầng tạo ra dòng doanh thu mới thông qua việc cấp phép, thu phí thuê bao hay hợp tác thương mại.

Để bảo vệ và khai thác tối đa nguồn lực này, Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Sở hữu trí tuệ Bross & Partners khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển sang thế phòng vệ chủ động. Doanh nghiệp phải chủ động xác lập chuỗi quyền minh bạch, bao gồm việc làm sạch quyền trước khi xuất bản, phân loại dữ liệu theo các lớp bảo hộ pháp lý và phân quyền truy cập chặt chẽ trong hợp đồng lao động lẫn đối tác.

Xây dựng một hạ tầng bản quyền số toàn diện từ sớm chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp vừa phòng ngừa rủi ro tranh chấp, vừa biến tài sản trí tuệ thành công cụ gọi vốn và phát triển bền vững.