Thiết lập sân chơi mới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mua sắm công

Kỳ vọng thay đổi vị thế doanh nghiệp

Thị trường mua sắm công lâu nay vẫn được ví như một chiếc áo quá khổ đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Dù chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp đáng kể vào GDP, nhóm này liên tục yếu thế khi bước vào các phòng đấu thầu.

Rào cản về năng lực tài chính, số năm kinh nghiệm, hay các tiêu chí kỹ thuật ngặt nghèo thường vô tình gạt các doanh nghiệp có quy mô khiêm tốn ra khỏi dòng vốn ngân sách. Do đó, việc Bộ Tài chính đưa ra những sửa đổi mang tính bước ngoặt trong Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi đang mở ra một trang mới cho cộng đồng kinh doanh.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này là việc định hình lại cơ chế phân chia bánh ngân sách. Cụ thể, các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa hay gói thầu hỗn hợp có giá trị không quá 20 tỷ đồng sử dụng ngân sách nhà nước sẽ được ưu tiên dành riêng cho DNNVV. Song song đó, ban soạn thảo cũng quy định các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước phải dành tối thiểu 20% ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sắm sản phẩm, dịch vụ từ khối doanh nghiệp này.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là các con số cơ học. Nhìn ra thế giới, việc sử dụng mua sắm công như một công cụ chính sách để nuôi dưỡng nội lực kinh tế nội địa đã là thông lệ phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển. Việc luật hóa tỷ lệ 20% là một thông điệp mạnh mẽ từ phía cơ quan quản lý, khẳng định nhà nước sẵn sàng đóng vai trò người mua chuyên nghiệp, tạo lập thị trường mồi để kích thích các doanh nghiệp nội địa lớn lên.

Đối với các DNNVV, việc tiếp cận được các hợp đồng công chính là cơ hội vàng để tích lũy dòng tiền ổn định. Trong bối cảnh thị trường tiêu dùng tư nhân nhiều biến động, nguồn cầu từ dòng vốn công chính là điểm tựa vững chắc để doanh nghiệp duy trì sản xuất, tạo việc làm và từng bước nâng cấp chuỗi giá trị của chính mình.

Nâng chất nội lực để bước vào sân chơi sòng phẳng

Nhiều ý kiến lo ngại rằng việc đưa ra các hạn mức và tỷ lệ ưu tiên có thể làm giảm tính cạnh tranh của hoạt động đấu thầu, hoặc dẫn đến tình trạng bao cấp, kéo tụt chất lượng các dự án công. Tuy nhiên, phân tích sâu hơn từ các chuyên gia lại cho thấy điều ngược lại. Đây không phải là một sự bảo hộ làm yếu đi doanh nghiệp, mà là sự thiết kế lại sân chơi để bảo đảm tính công bằng giữa các chủ thể vốn có xuất phát điểm khác nhau.

Phân tích về khía cạnh này, TS. Nguyễn Thái Cường, Phụ trách Viện Luật So sánh Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, quy định dành các gói thầu có quy mô phù hợp cho DNNVV không phải là sự ưu ái làm giảm tính cạnh tranh, mà là tạo cơ hội để doanh nghiệp tích lũy năng lực và từng bước tham gia bình đẳng hơn vào thị trường.

Khi đã có kinh nghiệm thực hiện các gói thầu công, doanh nghiệp sẽ nâng cao năng lực quản trị, tiêu chuẩn sản xuất và uy tín, từ đó đủ điều kiện tham gia những dự án có quy mô lớn hơn. Việc áp đặt các tiêu chí của doanh nghiệp lớn cho doanh nghiệp nhỏ từ trước đến nay thực chất là một sự bất bình đẳng. Việc phân loại gói thầu dưới 20 tỷ đồng chính là cách trả lại không gian cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp cùng phân hạng.

Dưới góc nhìn tài chính và đổi mới sáng tạo, TS. Nguyễn Thị Cẩm Giang, Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng đánh giá cao việc tích hợp các cơ chế ưu đãi cho nhóm DNNVV khởi nghiệp sáng tạo. Theo quy định tại dự thảo, các doanh nghiệp này không chỉ được hưởng lợi chung mà còn được áp dụng cơ chế chỉ định thầu để lựa chọn tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên sâu.

Khi được tiếp cận nhiều hơn với thị trường mua sắm công, DNNVV sẽ không chỉ gia tăng doanh thu mà còn có thêm cơ hội nâng cao tiêu chuẩn quản trị, cải thiện năng lực sản xuất và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Mặc dù hành lang pháp lý đang được khơi thông, song thành công thực tế của chính sách vẫn phụ thuộc lớn vào khâu thực thi và tính minh bạch. Từ góc độ điều hành, thách thức lớn nhất là làm sao để các tiêu chí kỹ thuật được thiết kế vừa vặn, không tạo ra các giấy phép con biến tướng. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần có cơ chế hậu kiểm chặt chẽ để ngăn chặn triệt để hiện tượng các tập đoàn lớn lập ra các công ty con, hoặc núp bóng danh nghĩa DNNVV để trục lợi chính sách ưu đãi.

Về phía các doanh nghiệp, việc mở rộng cửa sân chơi mua sắm công không đồng nghĩa với một tấm vé thông hành vô điều kiện. Doanh nghiệp buộc phải tự lớn lên về mặt tư duy, minh bạch hóa hệ thống tài chính và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Dòng vốn ngân sách chỉ đóng vai trò bệ đỡ ban đầu, năng lực thực thi và chất lượng sản phẩm mới là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp đứng vững khi bước ra khỏi vùng an toàn để cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.