Ứng dụng AI tạo sức bật mới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Những rào cản và thách thức

Đối với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) lực lượng chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, việc nắm bắt và ứng dụng công nghệ AI là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh và tạo đà bứt phá.

Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy, dù Chính phủ và các cơ quan ban ngành đã nỗ lực hỗ trợ, các SME vẫn đang phải đối mặt với nhiều rào cản trên hành trình chuyển đổi số.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số - Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ), thực trạng chuyển đổi số tại Việt Nam đang gặp nhiều thách thức, đặc biệt là với các SME. Đây là những doanh nghiệp dễ bị tổn thương, như minh chứng rõ nét từ đại dịch COVID-19, khi có đến 42% doanh nghiệp phải đóng cửa.

Một trong những hạn chế lớn nhất là sự "bối rối" của doanh nghiệp trước làn sóng công nghệ. Với sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ như blockchain, AI, hay cloud, nhiều doanh nghiệp không chuyên về công nghệ thông tin cảm thấy lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu và áp dụng như thế nào.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Tổng thư ký Hội Tự động hóa, chỉ ra rằng sự thiếu hụt "bản đồ công nghệ" chi tiết theo từng lĩnh vực cụ thể như nông nghiệp, cơ khí... đã khiến các doanh nghiệp mất phương hướng.

Ngoài ra, các chính sách hỗ trợ trước đây thường chưa có sự đặc thù cho từng quy mô, lĩnh vực hoạt động, dẫn đến việc sử dụng chung một bộ chỉ số đánh giá hay gói giải pháp công nghệ, không mang lại hiệu quả thực chất. Về mặt năng lực nội tại, bà Đinh Thị Thuyền, Giám đốc Công ty cổ phần tư vấn thuế Savitax, nhận định rằng, khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp là hạn chế về nguồn lực và tư duy.

Ông Phí Anh Tuấn, Chủ tịch HĐQT Công ty PAT Consoulting, cũng nhấn mạnh rằng nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào kinh doanh, không đủ năng lực nội sinh để hấp thụ công nghệ. Thói quen sử dụng dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp Việt Nam còn yếu, chưa sẵn sàng chi trả, trong khi chất lượng tư vấn chưa đồng đều, gây thêm nhiều thách thức.

Tất cả những yếu tố trên cho thấy một bức tranh toàn cảnh về những khó khăn mà các SME đang phải vượt qua để tiếp cận và ứng dụng công nghệ AI.

Giải pháp thúc đẩy và hỗ trợ toàn diện

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, các chuyên gia và cơ quan chức năng đã đề xuất nhiều giải pháp đồng bộ và cụ thể. Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng cách tiếp cận mới, phân chia hỗ trợ cho cả SME và doanh nghiệp lớn. Cụ thể đối với SME, Bộ đã ban hành bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số đơn giản hơn, chia thành 25 ngành/lĩnh vực với đặc thù riêng, giúp doanh nghiệp dễ dàng tự đánh giá.

Chính sách hỗ trợ tài chính sẽ theo cơ chế 50/50 (Nhà nước hỗ trợ 50%, doanh nghiệp 50%), nhằm thúc đẩy cả hai bên cùng tham gia và chịu trách nhiệm. Mục tiêu đến năm 2030, 100% lao động SME sẽ sử dụng nền tảng số, góp phần tăng 5% năng suất lao động.

Đối với doanh nghiệp lớn, Bộ tập trung phát triển công cụ tự đánh giá phức tạp theo tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng mạng lưới 1.000 chuyên gia tư vấn, thay vì hỗ trợ tài chính trực tiếp, nhằm nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ.

Ông Nguyễn Mạnh Cường đề xuất Nhà nước hoặc các hiệp hội sớm hoàn thiện bản đồ công nghệ chi tiết cho từng lĩnh vực, giúp doanh nghiệp định hướng rõ ràng. Đồng thời, cần phát triển mạng lưới các định chế trung gian tư vấn chuyển đổi số chuyên nghiệp, có vai trò dẫn dắt và hỗ trợ SME ứng dụng công nghệ hiệu quả.

Bà Đinh Thị Thuyền nhấn mạnh tư duy và sự quyết tâm của người lãnh đạo là yếu tố then chốt, quyết định doanh nghiệp có tìm cách tiếp cận công nghệ hay không. Bà khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội, tìm hiểu chính sách hỗ trợ tài chính, thuế, và bắt đầu ứng dụng AI với chi phí nhỏ, rủi ro thấp. Sự kết hợp chặt chẽ giữa Bộ KH&CN, các công ty công nghệ và doanh nghiệp là cần thiết để tuyên truyền, giúp doanh nghiệp hiểu rõ mục đích và sứ mệnh khi ứng dụng AI.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Hữu Yên đã khẳng định cam kết của Thành phố trong việc tạo môi trường chính sách cởi mở, minh bạch, đẩy mạnh cải cách hành chính và phát triển hạ tầng số.

TP. Hồ Chí Minh sẽ xây dựng kho dữ liệu mở để hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, viện, trường, và nhà đầu tư để thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới.

Việc ứng dụng công nghệ AI cho các SME không chỉ là một nhiệm vụ riêng lẻ mà là một phần của chiến lược quốc gia nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế. Sự đồng hành, hỗ trợ từ Chính phủ, các bộ ngành, cùng với nỗ lực tự thân của mỗi doanh nghiệp sẽ tạo nên một lực lượng SME vững mạnh, linh hoạt, đủ sức vươn mình ra biển lớn và đóng góp nhiều hơn vào sự phát triển chung của nền kinh tế số.