Thiết lập hệ sinh thái giảm phát thải trong xây dựng

Trong khuôn khổ Tuần lễ Công trình xanh và Giao thông xanh Việt Nam năm 2025, Bộ Xây dựng phối hợp Viện Vật liệu xây dựng tổ chức Hội thảo “Tối ưu hóa sử dụng năng lượng, VLXD nhằm giảm thiểu phát thải trong công trình xanh”.

Xu hướng tất yếu và thành quả ban đầu

Trong bối cảnh ngành Xây dựng là một trong những lĩnh vực tiêu thụ năng lượng và tài nguyên lớn tiêu thụ hơn 40% tài nguyên thiên nhiên và phát thải khoảng 37% lượng khí CO2 toàn cầu, việc tối ưu hóa sử dụng năng lượng và vật liệu không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông Lê Văn Kế - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu Xây dựng (Bộ Xây dựng), khẳng định việc đẩy mạnh phát triển CTX sẽ thúc đẩy sản xuất và sử dụng vật liệu xanh, vật liệu tái chế, đồng thời giảm tiêu thụ năng lượng, nước, vật liệu và giảm phát thải CO2.

Thực hiện định hướng này, Bộ Xây dựng đã triển khai nhiều chính sách quan trọng như Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng (VLXD) Việt Nam đến năm 2030, định hướng 2050, Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn 2022-2030, và Quy chuẩn QCVN 09/BXD về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả.

Những nỗ lực này đã mang lại thành quả đáng khích lệ khi đến nay, Việt Nam đã có hơn 600 công trình xanh, với tổng diện tích sàn gần 17 triệu mét vuông, thể hiện nỗ lực mạnh mẽ của các cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng trong tiến trình chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên, ngành Xây dựng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững hơn nữa.

Kiến nghị thúc đẩy từ doanh nghiệp tiên phong

Giải pháp then chốt để giảm phát thải và đạt mục tiêu Net Zero là đẩy mạnh ứng dụng vật liệu tuần hoàn trong công trình xanh, phù hợp với Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035.

Ông Lê Cao Chiến - Phó Giám đốc Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động (Viện VLXD), nhấn mạnh vật liệu tuần hoàn giúp giảm khai thác tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tạo giá trị mới thông qua tái sử dụng, tái chế, kéo dài vòng đời vật liệu.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như LEED, LOTUS, EDGE đã thúc đẩy quá trình này, trong đó tiêu chí về vật liệu chiếm tới 12-20% tổng điểm đánh giá. Một số hướng đi nổi bật bao gồm: sử dụng vật liệu phản xạ năng lượng mặt trời, vật liệu cách nhiệt, cửa sổ tiết kiệm năng lượng, và sản phẩm có nhãn môi trường (EPD).

Vai trò đồng hành của doanh nghiệp được thể hiện rõ qua các giải pháp đổi mới sáng tạo. Ông Lê Hữu Sang (Saint-Gobain Việt Nam) chia sẻ các giải pháp vật liệu nhẹ, có thể tái chế. Đơn cử, sản phẩm Duraflex Low Carbon giúp giảm tới 79% lượng khí CO2 so với tường gạch xi măng truyền thống.

Tương tự, ông Nguyễn Công Bảo (Fico-YTL) xác định nghiên cứu và phát triển xi măng phát thải carbon thấp kết hợp đồng xử lý chất thải là trụ cột chiến lược. SCG Việt Nam cũng áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và công nghệ sản xuất tiên tiến để giảm phát thải CO2, giới thiệu các sản phẩm như xi măng ít clinker và tấm cách nhiệt

Ông Trịnh Ngọc Mẫn (Eurowindow) trình bày giải pháp tối ưu lớp vỏ công trình bằng hệ cửa kính cách nhiệt hiệu suất cao. Nghiên cứu mô phỏng cho thấy, thay thế kính thông thường bằng kính Low-E có thể giảm 40-50% tổn thất năng lượng, tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí vận hành mỗi năm.

Đại diện Akzo Nobel Việt Nam ông Trương Tự Cường chia sẻ chiến lược giảm 50% phát thải carbon đến năm 2030, với các dòng sơn giúp giảm hấp thụ nhiệt, tiết kiệm năng lượng và giảm 77% lượng vật liệu sử dụng trong quá trình thi công.

Để mở rộng ứng dụng vật liệu tuần hoàn và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, các doanh nghiệp đã đưa ra những kiến nghị chính sách quan trọng. Ông Nguyễn Công Bảo nhấn mạnh cần sớm ban hành tiêu chuẩn công trình xanh quốc gia bắt buộc, coi đây là lộ trình bắt buộc trong tiến trình chuyển đổi, đặc biệt với các công trình sử dụng vốn ngân sách và nhà ở dân dụng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý cần thiết lập cơ chế báo cáo phát thải khí nhà kính hằng năm và phân bổ hạn ngạch phát thải cho các ngành VLXD trọng yếu như xi măng, thép nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong kiểm soát.

Các chuyên gia thống nhất rằng, việc liên kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong xây dựng xanh. Cùng với hành lang pháp lý phù hợp, việc nhân rộng mô hình CTX, phát triển sản phẩm có chứng nhận môi trường và chuyển giao công nghệ sạch sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam đạt được cam kết Net Zero vào năm 2050.