Chấm dứt cơ chế thuế khoán, bước ngoặt trong xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng

Cải cách thuế hướng đến hộ kinh doanh tự khai, tự nộp

Đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật về phương thức thu nộp, mà còn là cải cách thể chế sâu rộng, nhằm tạo dựng môi trường cạnh tranh công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong thời kỳ chuyển đổi số.

Theo định hướng của Đề án, từ ngày 1/1/2026, toàn bộ hộ kinh doanh trên cả nước sẽ chấm dứt hoàn toàn cơ chế thuế khoán, chuyển sang phương thức tự khai, tự nộp thuế theo đúng nguyên tắc “người nộp thuế tự khai, tự nộp, tự chịu trách nhiệm”. Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành khẳng định, ngành Thuế không chỉ là cơ quan quản lý mà còn đóng vai trò đồng hành, hỗ trợ để hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận lợi, minh bạch và bền vững.

Đề án được thiết kế bám sát các Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, 198/2025/QH15 của Quốc hội, cũng như các chủ trương lớn của Chính phủ về phát triển kinh tế tư nhân. Mục tiêu đặt ra là hiện đại hóa quản lý thuế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm ít nhất 30% chi phí tuân thủ và thời gian xử lý hồ sơ. Song song, hệ thống văn bản pháp lý sẽ được sửa đổi, bổ sung đồng bộ, bảo đảm tính thống nhất và khả thi.

Toàn bộ hộ kinh doanh thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP phải hoàn tất đăng ký và triển khai trước thời điểm áp dụng mô hình mới. Bộ Tài chính yêu cầu 100% hộ kinh doanh được tiếp cận thông tin, hướng dẫn và hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi — từ phương thức khoán sang kê khai, cũng như trong lộ trình nâng cấp lên mô hình doanh nghiệp khi đủ điều kiện.

Bên cạnh đó, các chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế giá trị gia tăng (GTGT) cũng được điều chỉnh theo hướng hợp lý hơn. Các hộ có quy mô lớn tương đương doanh nghiệp nhỏ sẽ được áp dụng phương pháp tính thuế dựa trên thu nhập thực tế (doanh thu trừ chi phí), qua đó khuyến khích việc minh bạch hóa sổ sách, tăng tính tuân thủ và tạo công bằng giữa các thành phần kinh tế.

Đổi mới phương pháp quản lý thuế, tăng cường công nghệ và minh bạch hóa hoạt động

Theo ThS. Luật sư Nguyễn Văn Được – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, việc xóa bỏ thuế khoán là “quyết định đúng lúc và cần thiết” nhằm chấn chỉnh tình trạng lợi dụng mô hình hộ kinh doanh để trốn thuế. Ông dẫn chứng, nhiều trường hợp hộ kinh doanh thực chất hoạt động quy mô như doanh nghiệp lớn, nhưng vẫn được hưởng cơ chế thuế khoán, dẫn đến thất thu ngân sách hàng nghìn tỷ đồng. Vụ việc của chủ hộ kinh doanh Hoàng Hường bị khởi tố vì kê khai sai doanh thu gần 1.800 tỷ đồng là ví dụ điển hình cho thấy sự méo mó trong mô hình thuế khoán kéo dài.

Chuyển sang phương thức kê khai, nộp thuế tự động không chỉ giúp cơ quan thuế quản lý hiệu quả hơn mà còn thúc đẩy minh bạch, tạo nền tảng cho chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính công. Bộ Tài chính đặt mục tiêu đến năm 2026, toàn bộ hộ kinh doanh sẽ kê khai, nộp thuế và tra cứu dữ liệu qua hệ thống điện tử, kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và mã định danh cá nhân.

Để bảo đảm thực thi hiệu quả, ngành Thuế sẽ tăng cường phối hợp với Bộ Công an, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các địa phương và hiệp hội doanh nghiệp nhằm chuẩn hóa dữ liệu, đồng bộ hệ thống mã số thuế, giám sát rủi ro và phòng ngừa gian lận thuế. Cùng với đó, các địa phương được yêu cầu ban hành quy chế phối hợp quản lý hộ kinh doanh, xử lý nợ đọng, hỗ trợ chuyển đổi lên doanh nghiệp và tổ chức tuyên truyền rộng rãi qua các kênh trực tuyến, hội nghị, và công cụ truyền thông số.

Một trong những điểm đáng chú ý là cơ quan thuế sẽ phân loại hộ kinh doanh theo quy mô doanh thu để áp dụng phương pháp tính thuế phù hợp, tránh chồng chéo trong quản lý. Đồng thời, sẽ triển khai các công cụ khai thuế điện tử thông minh, tự động gợi ý dữ liệu từ hóa đơn điện tử, giúp hộ kinh doanh kê khai nhanh chóng, giảm sai sót và tiết kiệm thời gian.

Song hành với đó, Bộ Tài chính đang nghiên cứu sửa đổi Luật Quản lý thuế, Luật Phí và lệ phí, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, và đặc biệt là đề xuất xây dựng Luật Kinh doanh cá thể, qua đó hình thành hành lang pháp lý hoàn chỉnh cho khu vực hộ kinh doanh – vốn được xem là “tế bào năng động” của nền kinh tế tư nhân.