Tài sản số bước ra ánh sáng và định hình hệ sinh thái tài chính mới

Khai mở địa vị pháp lý cho một thị trường tỷ đô

Trong suốt hơn một thập kỷ kể từ khi Bitcoin xuất hiện, thị trường tài sản số tại Việt Nam luôn tồn tại trong một trạng thái đối nghịch đầy thú vị. Một mặt, Việt Nam liên tục đứng trong nhóm dẫn đầu thế giới về tỷ lệ chấp nhận tiền mã hóa với hơn 20% dân số từng tham gia.

Giá trị giao dịch on-chain giai đoạn 2024-2025 ước tính vượt ngưỡng 200 tỷ USD, một con số khổng lồ minh chứng cho dòng chảy tài chính mãnh liệt đang luân chuyển ngầm. Mặt khác, sự thiếu vắng một khung khổ quản lý chính thống đã khiến lĩnh vực này bị gắn mác tiền ảo, gắn liền với tâm lý nghi ngại về rủi ro pháp lý và các hoạt động biến tướng.

Khoảng trống pháp lý kéo dài không chỉ khiến thị trường vận hành thiếu chuẩn mực, mà còn đặt nhà đầu tư và doanh nghiệp trước nhiều rủi ro không đáng có. Trong khi đó, Nhà nước cũng gặp khó trong công tác giám sát, quản lý và thất thu thuế từ một nguồn lực kinh tế dồi dào.

Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi vào ngày 1/1/2026, khi Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 chính thức có hiệu lực. Đây là cột mốc lịch sử đánh dấu việc tài sản số lần đầu tiên được xác lập địa vị pháp lý tại Việt Nam.

Việc công nhận tài sản số là một loại tài sản theo quy định pháp luật không chỉ là động thái hợp thức hóa thực tế, mà còn là một tuyên bố chiến lược về chủ quyền số và khát vọng chuyển đổi số tài chính bài bản.

Theo các chuyên gia, đây là nền tảng để thị trường vận hành công khai, minh bạch dưới sự giám sát của Nhà nước. Sự thay đổi này tạo điều kiện cho các sàn giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép thí điểm ra đời, đưa Việt Nam từ vị thế đứng ngoài cuộc chơi sang vị thế chủ động dẫn dắt và kiểm soát trong khu vực.

TS. Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, nhận định năm 2026 sẽ là năm bản lề của sự đồng bộ hóa giữa ba trụ cột thiết yếu: pháp lý, kỹ thuật và tài chính. Điều mà thị trường cần nhất lúc này không phải là những quy định mang tính nguyên tắc chung chung, mà là một hành lang an toàn cụ thể để triển khai các mô hình kinh doanh mới.

Sự kỳ vọng lớn nhất được đặt vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Khi cơ chế này chính thức vận hành thực tế, cùng với các văn bản hướng dẫn dưới luật làm rõ vấn đề về thuế, kế toán và cơ chế giải quyết tranh chấp, nó sẽ tháo gỡ hoàn toàn tâm lý e ngại của các định chế tài chính lớn. Khi pháp lý rõ ràng, dòng vốn tổ chức từ các quỹ đầu tư, ngân hàng và công ty bảo hiểm sẽ có cơ sở để chảy vào thị trường, thay thế cho dòng vốn cá nhân mang tính đầu cơ nhỏ lẻ như trước đây.

Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật đóng vai trò là xương sống cho sự phát triển bền vững. Các doanh nghiệp công nghệ cần nâng cấp hệ thống để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Nghị định 13/2023.

Sự phát triển của các giải pháp RegTech (công nghệ quản lý) được kỳ vọng sẽ giúp tự động hóa quy trình định danh khách hàng (eKYC) và chống rửa tiền (AML) ngay trên nền tảng blockchain. Đây chính là cầu nối kỹ thuật vững chắc giữa hệ thống tài chính truyền thống và thị trường tài sản số hiện đại.

Điểm chạm giữa số và thực

Một xu hướng được dự báo sẽ tạo đột phá mạnh mẽ trong năm 2026 là việc số hóa tài sản thực, hay còn gọi là Real World Assets (RWA). TS Phan Phương Nam phân tích đây chính là điểm giao thoa thực chất nhất giữa công nghệ và nhu cầu vốn của nền kinh tế thực.

Thay vì chỉ giao dịch các loại tiền mã hóa mang tính biến động cao, doanh nghiệp Việt Nam giờ đây có thể tận dụng công nghệ blockchain để số hóa các tài sản truyền thống như bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp hay cổ phần.

Việc token hóa cho phép chia nhỏ giá trị tài sản, giúp các nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể tiếp cận những tài sản giá trị lớn chỉ với số vốn khiêm tốn. Điều này không chỉ tăng tính thanh khoản cho thị trường mà còn mở ra một kênh huy động vốn mới, hiệu quả và minh bạch cho doanh nghiệp. Mọi giao dịch đều được ghi lại trên sổ cái kỹ thuật số, đảm bảo tính bất biến và dễ dàng truy xuất, giúp giảm thiểu rủi ro gian lận và sai sót trong quá trình quản trị tài sản.

Tuy nhiên, để mô hình RWA thực sự phát huy hiệu quả, Việt Nam cần một hệ thống hướng dẫn chi tiết về cách thức định giá và xác thực tài sản gốc trên môi trường số. Khi các viên gạch pháp lý đầu tiên đã được đặt xuống trong năm 2025, giai đoạn từ năm 2026 sẽ là lúc các doanh nghiệp hiện thực hóa các mô hình này vào đời sống kinh doanh, biến những tài sản tĩnh thành dòng vốn động để nuôi dưỡng nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, một thị trường tài sản số bền vững không thể chỉ xây dựng bằng công nghệ và các điều luật khô cứng. Trụ cột then chốt nhất chính là quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Sự bảo vệ này không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo an toàn tài sản hay dữ liệu cá nhân trên không gian mạng, mà quan trọng hơn là bảo vệ nhận thức của cộng đồng.

Thực tế cho thấy, nhiều hệ lụy từ thị trường tài sản số trong quá khứ xuất phát từ việc người dân tham gia theo tâm lý đám đông mà thiếu kiến thức căn bản. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức xã hội cần được coi là một chiến lược song hành cùng hoàn thiện thể chế. Các chương trình phổ biến kiến thức trên phương tiện thông tin đại chúng sẽ giúp định hướng dư luận, giúp người dân phân biệt rõ đâu là đầu tư giá trị và đâu là rủi ro đầu cơ.

Ông Huy nhấn mạnh việc xây dựng các chương trình đào tạo bài bản, thậm chí là nghiên cứu cơ chế cấp chứng chỉ chuyên môn cho những người hoạt động trong lĩnh vực này, sẽ giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và kỷ luật của thị trường. Một hệ thống hướng dẫn, cảnh báo rủi ro được cập nhật thường xuyên sẽ là công cụ tự bảo vệ hữu hiệu nhất cho mỗi cá nhân trong môi trường tài sản số biến động nhanh.

Năm 2026 không chỉ là năm của các con số tăng trưởng hay những dòng code phức tạp. Đó là năm của sự minh bạch và trách nhiệm, nơi tài sản số bước ra khỏi bóng tối để trở thành một phần hữu cơ của hệ thống tài chính quốc gia.

Với những nền tảng vững chắc đã được thiết lập, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để hội nhập sâu rộng vào thị trường tài sản số toàn cầu, khẳng định vị thế của một quốc gia năng động và đổi mới trong kỷ nguyên kinh tế số.