Tài sản số và tín chỉ carbon liệu có được thế chấp vay vốn

Mặc dù, đã bước đầu được thừa nhận về mặt thương mại nhưng tín chỉ carbon vẫn chưa được pháp luật Việt Nam ghi nhận cụ thể là tài sản bảo đảm trong các giao dịch tín dụng ngân hàng. Đây là điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ để loại hình tài sản mới này có thể thực sự tham gia sâu vào thị trường tài chính.

Các chuyên gia đánh giá về tiềm năng đưa tín chỉ carbon trở thành tài sản bảo đảm ngân hàng tại toạ đàm “Tài sản bảo đảm ngân hàng: Những vấn đề quan tâm hiện nay” do Thời báo Ngân hàng tổ chức ngày 28/4.

Ngày 20/11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 1437/QĐ-TTg về Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển kinh tế số giai đoạn 2024-2025. Ngày 24/01/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam.

Thực hiện các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã phối hợp khẩn trương, tích cực nghiên cứu để đề xuất khung pháp lý quản lý, thúc đẩy phát triển tài sản số, tiền kỹ thuật số. Hơn nữa, theo kế hoạch, đến năm 2028, sàn giao dịch thí điểm tín chỉ carbon cũng được thành lập. Đây là những bước quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đảm bảo môi trường đầu tư an toàn. 

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề đặt ra hiện nay đó là liệu các loại tài sản mới như tài sản số, tín chỉ carbon có thể được chấp nhận như thế nào với vai trò là tài sản bảo đảm cho khoản vay tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam?

TS. Vũ Thị Vân Anh - Trưởng phòng Cao cấp Khối ESG của KPMG Việt Nam cho biết, một số quốc gia thành viên Liên minh châu Âu như Pháp đã phân loại Chứng chỉ phát thải của Liên minh châu Âu (EUA) là tài sản vô hình có thể chuyển nhượng, cho phép sử dụng làm tài sản thế chấp trong các giao dịch tài chính.

Tuy nhiên, vị này cũng nhận định, không thể sử dụng tín chỉ carbon làm tài sản đảm bảo nếu chưa có thị trường carbon vận hành ổn định và chưa có chuẩn mực rõ ràng về giá trị tín chỉ được thị trường chấp nhận.

Cũng về vấn đề này, TS. Lê Thị Giang - Trường Đại học Luật Hà Nội cho hay, khung pháp lý cho tài sản số vẫn đang trong quá trình xây dựng. Tuy nhiên, dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số đã bước đầu xác lập khái niệm tài sản số và quyền sở hữu với tài sản này.

Chuyên gia này đánh giá, đây là bước đi mở đường cho việc xác lập và giao dịch bảo đảm đối với tài sản số trong tương lai. Hơn nữa, trên thực tế, tín chỉ carbon đang dần trở thành công cụ tài chính hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển bền vững. Tuy nhiên, việc xác lập giao dịch bảo đảm đối với tín chỉ carbon vẫn chưa có quy định cụ thể trong pháp luật Việt Nam.

Vì thế, TS. Lê Thị Giang cho rằng, nếu coi tài sản số, tín chỉ carbon là tài sản bảo đảm ngân hàng, ngân hàng sẽ e ngại bởi khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào phải dựa trên cơ sở pháp lý được quy định rõ ràng.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam nên nghiên cứu sớm ban hành các quy định cụ thể về tài sản số… cũng như tăng cường giám sát chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Trong giai đoạn trước mắt có thể ban hành quy chế thử nghiệm sandbox cho phép một số ngân hàng hoặc tổ chức tài chính thí điểm cho vay thế chấp bằng tài sản số trong 3-5 năm...

Dù chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh, song một số quy định hiện hành đã manh nha định hướng cho việc này. Tại điểm 8, Nghị định số 21/2021/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ quy định tài sản bảo đảm bao gồm tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai trừ tài sản đang bị cấm mua bán, cấm chuyển nhượng, cấm chuyển giao.

Vì vậy, bà Giang khẳng định, Luật đã quy định rất rộng về tài sản bảo đảm. Nếu đối chiếu với quy định này, có thể thấy Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã trực tiếp đề cập đến tín chỉ carbon. Hiện nay, tại Việt Nam, hoạt động giao dịch tín chỉ carbon đang ngày càng phổ biến và không bị cấm mua bán, chuyển nhượng.

Do đó, có thể hiểu rằng, việc nhận bảo đảm bằng tài sản là tín chỉ carbon là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế lại là một bài toán vô cùng khó đối với các ngân hàng.

Bởi đối với tài sản truyền thống như đất đai, nhà ở, các ngân hàng đã có nhiều kinh nghiệm nghiệp vụ, thì với tín chỉ carbon còn là một loại tài sản rất mới mẻ nên việc nhận tài sản bảo đảm là carbon sẽ là thách thức không nhỏ đối với những ngân hàng tiên phong trong lĩnh vực này.

Mục tiêu của Việt Nam đến năm 2028 là hình thành đầy đủ thị trường giao dịch tín chỉ carbon. Đây sẽ là điều kiện quan trọng để đảm bảo ngân hàng có các công cụ pháp lý và thương mại cần thiết để xử lý nợ liên quan đến tín chỉ carbon.

Theo các chuyên gia, tín chỉ carbon đang ngày càng trở thành một công cụ tài chính phổ biến, được nhiều quốc gia phát triển xây dựng thị trường giao dịch sôi động. Việt Nam, với mục tiêu chuyển dịch sang nền kinh tế xanh và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đang có cơ hội lớn để khai thác tín chỉ carbon không chỉ như một công cụ môi trường mà còn như một tài sản tài chính có giá trị.

Dù vậy, trong bối cảnh hiện nay, sự thận trọng của các ngân hàng là cần thiết. Song song với quá trình hoàn thiện pháp lý, việc xây dựng hệ thống giao dịch minh bạch, tiêu chuẩn thẩm định giá chuyên nghiệp và cơ chế quản lý rủi ro hiệu quả sẽ là những yếu tố quyết định để tín chỉ carbon có thể trở thành một phần thực sự của hệ sinh thái tài chính xanh tại Việt Nam.