Số hóa chuỗi giá trị đưa nông sản Việt chạm mốc 100 tỷ USD

Từ xuất khẩu thô đến khát vọng minh bạch toàn cầu

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử với mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, hành trình này không trải đầy hoa hồng khi những rào cản về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tình trạng xuất khẩu thô vẫn là những nút thắt khó gỡ.

Thực tế cho thấy, việc thiếu minh bạch trong truy xuất nguồn gốc khiến nông sản nội địa dễ bị ép giá và nghi ngờ về chất lượng tại các thị trường khó tính. Để giải bài toán này, sự ra đời của nền tảng Agrichain ứng dụng công nghệ Blockchain Layer 1 được xem là một bước ngoặt quan trọng, chuyển đổi mô hình từ quản trị thủ công sang số hóa toàn diện.

Khác với các phương thức lưu trữ dữ liệu truyền thống, Blockchain mang lại tính bất biến và minh bạch tuyệt đối. Khi mọi thông tin từ nguồn gốc hạt giống, quy trình chăm sóc đến khâu thu hoạch và vận chuyển được mã hóa, niềm tin của người tiêu dùng quốc tế sẽ được củng cố dựa trên dữ liệu thật thay vì những lời quảng cáo.

Ông Nguyễn Cảnh Thắng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte, khẳng định rằng việc làm chủ hạ tầng công nghệ này là bước đi then chốt để đảm bảo tính tự chủ và bảo mật thông tin cho ngành nông nghiệp nội địa, đồng thời cụ thể hóa các nhiệm vụ chiến lược tại Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Sự chuyển mình này đã có những minh chứng sống động từ thực tế. Điển hình là ngành cà phê, nhờ tiên phong số hóa nguồn gốc xuất xứ đã củng cố vững chắc uy tín trên trường quốc tế. Kết quả là trong năm 2025, xuất khẩu cà phê đã lập kỷ lục mới với kim ngạch hơn 8,92 tỷ USD, tăng trưởng mạnh mẽ 58,8% so với năm 2024.

Đây là con số biết nói, minh chứng cho sức mạnh của công nghệ trong việc nâng tầm giá trị thương hiệu quốc gia, biến những sản phẩm vốn chỉ xuất thô thành những mặt hàng có giá trị thương phẩm cao, đủ sức cạnh tranh tại châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Hệ sinh thái chia sẻ và tương lai của nông nghiệp xanh

Điểm đột phá của công nghệ số trong nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc dán nhãn QR mà còn nằm ở chiến lược bình dân hóa hệ thống phân loại chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế ngay tại vùng trồng.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, Tổng Giám đốc Exabyte, việc áp dụng quy trình phân loại tự động dựa trên các tiêu chí khắt khe về kích cỡ, độ ngọt và độ tươi có thể giúp giá trị sản phẩm tăng từ 20% đến 50%. Điều này giúp nông dân thoát khỏi cảnh bán hàng loại chung chung, bị cào bằng giá trị và từng bước tiếp cận với các chứng nhận uy tín như VietGAP hay GlobalGAP một cách dễ dàng hơn.

Về mặt kinh tế, mô hình chia sẻ doanh thu (revenue-sharing) thông qua nền tảng số đang tạo ra một hệ sinh thái công bằng cho mọi thành phần. Nhà nông được hưởng lợi trực tiếp nhờ cắt giảm các tầng lớp trung gian và giảm chi phí đầu vào từ 30% đến 40% nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo thời tiết và phát hiện sâu bệnh sớm.

Quan trọng hơn, dữ liệu lớn (Big Data) từ hệ thống giúp các nhà hoạch định chính sách dự báo chính xác nhu cầu thị trường, hóa giải bài toán kinh điển được mùa mất giá đã tồn tại hàng thập kỷ qua. Đây chính là nền tảng để xây dựng một nền nông nghiệp xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn Net Zero và phát triển bền vững mà thế giới đang đòi hỏi.

Dưới góc nhìn quản lý, ông Lê Viết Bình, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, việc phát triển các nền tảng như Agrichain hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57 về thúc đẩy khoa học công nghệ làm động lực sản xuất hiện đại. Sự đồng hành của các định chế tài chính lớn như BIDV hay các trung tâm đổi mới sáng tạo như HCMC C4IR sẽ tạo ra nguồn lực cộng hưởng, biến công nghệ thành đòn bẩy chiến lược thu hút vốn FDI vào nông nghiệp công nghệ cao.

Khi bốn nhà gồm: Nhà nước, Nhà trường, Nhà nông và Nhà doanh nghiệp cùng bắt tay trên một nền tảng dữ liệu minh bạch, nông sản Việt sẽ không chỉ dừng lại ở vị thế của một cường quốc xuất khẩu mà sẽ thực sự trở thành một thương hiệu đáng tin cậy toàn cầu.