Truy xuất nguồn gốc – chìa khoá nâng tầm nông sản Việt

Trong bối cảnh người tiêu dùng trong nước ngày càng cần sự minh bạch đối với sản phẩm hàng hóa, đặc biệt là lương thực, thực phẩm thì “Truy xuất nguồn gốc” được coi là chìa khóa khởi tạo niềm tin cho người tiêu dùng, giúp người tiêu dùng yên tâm sử dụng những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và chất lượng được đảm bảo; đồng thời giúp ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại, góp phần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm Việt Nam. 

Không chỉ vậy, đối với xuất khẩu, việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm hàng hóa, nhất là nông sản giúp các bên liên quan có thể truy xuất thông tin nhanh chóng, chính xác, qua đó giúp doanh nghiệp hướng đến chinh phục thị trường quốc tế vốn đòi hỏi rất khắt khe về truy xuất nguồn gốc hàng hóa trong cả sản xuất lẫn thương mại.

Vì vậy, Hội thảo là cơ hội để giúp các nhà quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sản xuất, phân phối và người tiêu dùng hiểu sâu hơn quy định, hoạt động truy xuất nguồn gốc các sản phẩm nông sản phân phối trong nước và xuất khẩu. Qua đó, chủ động ứng dụng công nghệ để tiến thêm một bước trong việc thâm nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao vị thế của sản phẩm nông sản Việt Nam.

Nguyên tắc truy xuất nguồn gốc

Ông Nguyễn Vũ Trung – Chuyên gia Cục Quản lý Chất lượng Nông Lâm Thuỷ sản cho biết, truy xuất nguồn gốc cần đảm bảo nguyên tắc “Một bước trước – một bước sau”. Theo đó, cơ sở phải lưu trữ thông tin để bảo đảm khả năng nhận diện đực cơ sở sản xuất kinh doanh/ công đoạn sản xuất trước và cơ sở sản xuất kinh doanh/ công đoạn sản xuất tiếp theo trong quá trình sản xuất kinh doanh đối với sản phẩm được truy xuất.

Ngoài ra, việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm được thực hiện theo lô sản xuất đối với sản phẩm thực phẩm cần truy xuất.

Khi thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm không bảo đảm an toàn, cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm thực phẩm sử dụng thông tin được trích xuất từ hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc sản phẩm do cơ sở thiết lập theo quy định tại các Điều 4 và Điều 5 của Thông tư này và các nguồn thông tin khác có liên quan.

Ông Nguyễn Vũ Trung cho biết thêm, xu hướng truy xuất nguồn gốc, xác thực nguồn gốc thực phẩm trong tương lai có thể sẽ liên quan đến yếu tố sản phẩm tự nhiên, sản phẩm gắn liền với địa lý…

Cũng trong khuôn khổ Hội thảo, ông Nguyễn Quang Hiếu – Trưởng phòng Hợp tác Quốc tế, Cục Bảo vệ thực vật (BVTV) chia sẻ về quy định chung về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói theo 5 bước 

B1: Nộp hồ sơ: Tổ chức/ cá nhân gửi đề nghị cấp mã số vùng trồng cùng hồ sơ chi tiết;

B2: Kiểm tra, đánh giá: Chi cục BVTV hoặc TT&BVTV tỉnh kiểm tra hồ sơ và đánh giá thực địa;

B3: Gửi báo cáo: Gửi báo cáo kiểm tra và đề nghị cấp mã số vùng trồng, cơ sở dữ liệu tới Cục BVTV;

B4: Thẩm định: Cục BVTV thẩm định, thông báo cấp mã, thông báo cho nước nhập khẩu;

B5: Thông báo: Chi cục Tỉnh thông báo cho tổ chức/ cá nhân và quản lý tại địa phương.

Những khó khăn và giải pháp

Bà Nguyễn Thị Thành Thực – Uỷ viên BCH Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ thương hiệu thông qua truy xuất nguồn gốc.

Bà Nguyễn Thị Thành Thực nhận định, khi ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc chủ cơ sở có thể tránh được việc giả mạo thương hiệu, giả mạo mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói.

Ứng dụng truy xuất nguồn gốc còn giúp bảo vệ thương hiệu; tránh bị giả mạo khi ứng dụng công nghệ số, tem chống giả hoặc hiển thị cảnh báo khi quét mã QR giả mạo.

Thực tế, việc giả mạo xuất xứ của những sản phẩm có tiêu chuẩn cao như: VietGAP, OCOP, hữu cơ… cũng gây ra những bất công và làm mất đi giá trị tiêu chuẩn của sản phẩm.

Từ kinh nghiệm thực tế, Uỷ viên BCH Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam cho biết, Việt Nam vẫn còn gặp một số khó khăn khi triển khai số hoá, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc như sau:

Từ phía quản lý nhà nước: chưa có các chế tài nghiêm khắc xử lý các sai phạm khi truy xuất nguồn gốc; quản lý lưu thông hàng hoá chưa nghiêm, còn để vi phạm giả mạo mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói khi xuất khẩu nông sản; hạn chế từ sự nhận thức và hiểu biết của cán bộ thực thi nhiệm vụ.

Từ phía người dân và doanh nghiệp: nhận thức của một bộ phận người dân chưa biết cách bảo vệ sản phẩm, uy tín của mình. Bên cạnh đó, còn nhiều tình trạng ghi chế, lưu trữ hồ sơ theo cách chống đối, giả tạo; nhiều trường hợp vi phạm giả mạo hồ sơ giấy tờ sản phẩm, chứng nhận tiêu chuẩn, mã số vùng trồng.

Đặc biệt, tình trạng loạn phần mềm truy xuất nguồn gốc, loạn app diễn ra khá phổ biến, các tiêu chí quy định về truy xuất nguồn gốc còn lạc hậu so với thế giowis, thiếu chủ động đổi mới nên liên tục bị bất ngờ với các hàng rào kỹ thuật của nước nhập khẩu.

Theo đó, bà Nguyễn Thị Thành Thực đề xuất Nhà nước cần có khung chính sách sát thực, cụ thể, kiểm soát nghiêm ngặt việc tuân thủ về quy định truy xuất nguồn gốc. Song song theo đó là có những công cụ số phù hợp, dễ ứng dụng với từng loại sản phẩm ngành hàng để người dân/ doanh nghiệp dễ thực hiện ghi chép đa phương tiện. Đồng thời, người dân, cán bộ quản lý cần nâng cao nhận thức, thực hiện trách nhiệm theo quy định về truy xuất nguồn gốc.

Trần Thuỳ