Quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi

Nghị định mới đưa ra những quy định rõ ràng hơn về các lĩnh vực được ưu tiên sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi, đảm bảo các nguồn lực này được phân bổ đúng mục đích, mang lại hiệu quả cao nhất.

Vốn ODA không hoàn lại được ưu tiên cho các chương trình, dự án phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, tăng cường năng lực, phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, khoa học công nghệ, an sinh xã hội. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2021-2025, tổng vốn ODA không hoàn lại Việt Nam tiếp nhận đạt khoảng 3 tỷ USD, tập trung vào các lĩnh vực này.

Vốn vay ODA dành cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, bảo vệ môi trường, và các dự án hạ tầng kinh tế không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp. Khoảng 40% tổng vốn vay ODA đã được phân bổ cho các dự án y tế và giáo dục trong 5 năm gần đây, cho thấy sự ưu tiên của Chính phủ trong việc phát triển nguồn nhân lực và an sinh xã hội.

Vốn vay ưu đãi ưu tiên cho các chương trình, dự án vay về để cho vay lại và các dự án thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng kinh tế - xã hội. Tổng giá trị các khoản vay ưu đãi trong giai đoạn 2021-2025 ước tính đạt trên 15 tỷ USD, góp phần đáng kể vào việc phát triển các dự án trọng điểm như đường cao tốc, cảng biển và hệ thống điện.

Đặc biệt, Nghị định còn nhấn mạnh việc sử dụng vốn cho các dự án đầu tư công đặc biệt, các chương trình, dự án lớn, trọng điểm có tính chất xoay chuyển, chuyển đổi trạng thái của nền kinh tế. Ví dụ điển hình là dự án tuyến Metro số 1 tại TPHCM, một trong những dự án lớn nhất sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi, với tổng mức đầu tư ban đầu ước tính khoảng 2.49 tỷ USD.

Nghị định 242/2025/NĐ-CP đặt ra nhiều nguyên tắc quan trọng trong công tác quản lý vốn, bao gồm: Sử dụng vốn cho chi đầu tư phát triển, đây là một điểm mấu chốt, khẳng định vốn ODA và vốn vay ưu đãi chỉ được sử dụng cho các mục đích tạo ra giá trị lâu dài, không dùng cho các khoản chi thường xuyên, lãng phí.

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về vốn ODA và vốn vay ưu đãi, nhưng đồng thời thực hiện phân cấp rõ ràng, gắn với trách nhiệm và năng lực của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương. Điều này giúp nâng cao tính chủ động và hiệu quả trong việc triển khai các dự án.

Mọi thông tin về chính sách hợp tác, lĩnh vực ưu tiên, điều kiện vay của các nhà tài trợ nước ngoài đều được công bố rộng rãi trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc công khai thông tin đã giúp giảm 25% các trường hợp sai sót trong quá trình thẩm định và phê duyệt dự án so với giai đoạn trước

Nghị định nhấn mạnh việc phòng chống và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, lãng phí trong quá trình quản lý và sử dụng vốn.

Nghị định mới cũng cụ thể hóa trình tự, thủ tục quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi, áp dụng cho nhiều hình thức khác nhau, từ chương trình, dự án, hỗ trợ kỹ thuật đến hỗ trợ ngân sách. Điều này tạo ra một khung pháp lý vững chắc, giúp các cơ quan, đơn vị liên quan dễ dàng triển khai thực hiện.

Đặc biệt, Nghị định 242/2025/NĐ-CP còn mở ra các hình thức để khu vực tư nhân có thể tiếp cận vốn ODA và vốn vay ưu đãi thông qua các dự án PPP, các chương trình hỗ trợ khu vực tư nhân, hoặc thực hiện các dự án đầu tư công được giao.

Thống kê cho thấy, trong 3 năm gần đây, đã có hơn 50 dự án hợp tác công tư (PPP) sử dụng một phần vốn ODA, với tổng giá trị đầu tư lên đến 8 tỷ USD, đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Việc ban hành Nghị định 242/2025/NĐ-CP thay thế cho các Nghị định trước đây cho thấy sự cập nhật và hoàn thiện liên tục của khung pháp lý về quản lý vốn ODA tại Việt Nam.

Đây là bước đi cần thiết và kịp thời để Việt Nam tiếp tục sử dụng các nguồn vốn này một cách hiệu quả, bền vững, đóng góp vào sự phát triển ổn định và thịnh vượng của đất nước trong giai đoạn mới.

Nghị định số 242/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/9/2025; thay thế Nghị định số 114/2021/NĐ-CP và Nghị định 20/2023/NĐ-CP của Chính phủ.