Nghị định 56 được phê duyệt trong bối cảnh quan hệ hợp tác phát triển giữa Việt Nam và các đối tác phát triển có nhiều khác biệt, đặc biệt ngay sau khi Việt Nam tốt nghiệp các khoản vay ODA với các điều kiện vay hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (2018) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) (2019)… Đến nay, sau hơn 1 năm thi hành, Nghị định này đã bộc lộ một số bất cập làm ảnh hưởng tới công tác quản lý và sử dụng vốn ODA.
5 bất cập cần xử lý
Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các Bộ ngành và địa phương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư thừa nhận hiện nay, hoạt động quản lý và sử dụng ODA và vốn vay ưu đãi đang gặp phải nhiều bất trắc liên quan đến thể chế, quy trình, thủ tục và pháp luật hiện hành.
Đầu tiên, việc hoàn tất quy trình, thủ tục từ bước đề xuất dự án đến khi ký kết hiệp định mất nhiều thời gian. Tại mỗi bước, phải chấp hành các quy định của pháp luật Việt Nam và chính sách của nhà tài trợ, trong khi đó hệ thống pháp luật liên quan mật thiết đến nguồn vốn này không đồng bộ, nhiều cơ quan, nhiều cấp có tham gia trong quá trình ban hành quyết định dẫn đến việc hoàn thành quy trình, thủ tục ở từng bước bị mất nhiều thời gian. “Thông thường, để có thể thi hành một dự án phải mất từ 2-3 năm để hoàn tất các thủ tục chuẩn bị đầu tư”, Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định.
Tiếp hai, chưa có chỉ dẫn các Bộ, ngành, địa phương phân chia rõ chi đầu tư và chi thường xuyên trong các dự án vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài trong giai đoạn thực hiện Chỉ thị số 18/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Thứ ba, Nghị định số 56 đã nêu rõ gia hạn, điều chỉnh, bổ sung đối với các điều ước quốc tế, thỏa thuận cụ thể về vốn ODA, vốn vay ưu đãi được thực hiện sau khi chủ trương đầu tư được các cấp có thẩm quyền đồng ý phê duyệt. Những thay đổi như nới rộng thời gian thực hiện dự án, tương ứng với đó là gia hạn giải ngân các hiệp định phải thực hiện thành 02 giai đoạn nối tiếp nhưng đều do Bộ Tài chính xem xét, trình Thủ tướng Chính phủ quyết định, dẫn tới kéo dài thời gian thực hiện, chồng chéo về thủ tục.
Thứ tư, theo như Nghị định số 56, hầu như tất cả các chủ đề trong Quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư đều phải thực hiện hồ sơ, quy trình, thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư giống như ban đầu với quy trình, thủ tục phức tạp. Điều này gây cản trở trong quá trình điều chỉnh chương trình, dự án trong quá trình triển khai thực hiện.
Thứ năm, hình thức doanh nghiệp nhà nước vay lại 100% vốn vay ODA, vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài trước đây thi hành theo quy định tại số 16/2016/NĐCP và Nghị định số 132/2018/NĐ-CP của Chính phủ, nay các khoản vay này không còn thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật đầu tư công nên Nghị định số 56 không quy định nội dung này, dẫn đến việc các doanh nghiệp nhà nước vay lại 100% vốn vay ODA, vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài hầu như không có quy định về quy trình, thủ tục, đặc biệt việc chỉnh sửa Quyết định chủ trương đầu tư của các dự án sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài không thể thực hiện được.
Nghị định mới dự tính gồm 10 Chương, 100 Điều và 10 Phụ lục. Trong đó, Nghị định sẽ bổ sung các văn bản pháp lý có liên quan ban hành trong giai đoạn gần đây (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường) và những công văn pháp luật liên quan đến các dự án cho khối doanh nghiệp vay lại 100% vốn ODA, nguồn vốn vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ (Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư theo phương thức hợp tác công tư, Luật Quản lý, sử dụng nguồn vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp).
Đông Đông
