Phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026–2030 theo tiêu chí định lượng

Chuẩn hóa tiêu chí, lượng hóa nhu cầu phát triển

Theo quy định, tổng điểm của từng địa phương được xác định dựa trên 5 nhóm tiêu chí chính, bao gồm dân số, trình độ phát triển, diện tích, đơn vị hành chính cấp xã và các yếu tố ưu tiên đặc thù. Tổng số điểm này sẽ là căn cứ để phân bổ nguồn vốn đầu tư công bổ sung có mục tiêu trong suốt giai đoạn 2026–2030. Quyết định có hiệu lực từ ngày 18/4/2026, áp dụng cho 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Điểm đáng chú ý trong cơ chế mới là việc xây dựng hệ thống tiêu chí mang tính định lượng rõ ràng, giúp phản ánh tương đối đầy đủ nhu cầu phát triển và điều kiện đặc thù của từng địa phương

Trước hết, tiêu chí dân số được xem là một trong những nền tảng quan trọng. Quy mô dân số trung bình và số lượng người dân tộc thiểu số được đưa vào tính toán nhằm phản ánh áp lực về hạ tầng xã hội, dịch vụ công và an sinh. Hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được quy định mức điểm cố định, trong khi đối với dân tộc thiểu số, cứ 100.000 người được tính một điểm. Cách tính này cho thấy sự quan tâm đến yếu tố công bằng vùng miền, đặc biệt là các khu vực có đông đồng bào dân tộc.

Tiếp đó, tiêu chí trình độ phát triển đóng vai trò như một “bộ lọc” nhằm điều tiết nguồn lực theo hướng hỗ trợ các địa phương còn khó khăn. Ba yếu tố cấu thành gồm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, số thu nội địa và tỷ lệ bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương. Trong đó, điểm số được thiết kế theo hướng nghịch đảo với năng lực thu ngân sách: địa phương có thu nội địa thấp sẽ được điểm cao hơn. Ví dụ, mức thu dưới 5.000 tỷ đồng được tính 20 điểm, trong khi mức thu trên 100.000 tỷ đồng chỉ được 5 điểm. Cơ chế này thể hiện rõ định hướng ưu tiên hỗ trợ các địa phương có năng lực tài chính hạn chế.

Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cũng được lượng hóa với cách tính cứ 1% tương ứng 0,2 điểm, sử dụng số liệu năm 2025. Đây là chỉ báo quan trọng phản ánh mức độ phát triển xã hội và nhu cầu đầu tư cho các lĩnh vực an sinh, giảm nghèo bền vững.

Nhóm tiêu chí về diện tích được xây dựng trên ba thành phần gồm diện tích đất tự nhiên, diện tích đất trồng lúa và tỷ lệ che phủ rừng. Dù không công bố chi tiết toàn bộ thang điểm, nhưng nguyên tắc chung là địa phương có quy mô diện tích lớn, quỹ đất nông nghiệp đáng kể hoặc tỷ lệ che phủ rừng cao sẽ được cộng điểm tương ứng. Đáng chú ý, tỷ lệ che phủ rừng trên 50% có thể đạt mức tối đa 4 điểm, qua đó khuyến khích bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững.

Các dữ liệu về diện tích được lấy từ số liệu chính thức do cơ quan thống kê công bố, đồng thời có quy định rõ ràng về cách xử lý khi điều chỉnh địa giới hành chính. Theo đó, các chỉ tiêu sẽ được tính theo nguyên tắc cộng số học, đảm bảo tính liên tục và nhất quán của dữ liệu.

Một tiêu chí khác mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn cao là số lượng đơn vị hành chính cấp xã. Mỗi xã, phường, đặc khu, xã miền núi, vùng cao hoặc biên giới đất liền được tính 0,2 điểm. Điều này phản ánh mức độ phân tán về quản lý hành chính và nhu cầu đầu tư hạ tầng cơ sở, đặc biệt ở các khu vực địa hình phức tạp.

Ưu tiên có trọng tâm, tạo động lực phát triển vùng

Bên cạnh các tiêu chí nền tảng, Quyết định số 18/2026/QĐ-TTg còn bổ sung cơ chế điểm ưu tiên cho một số địa phương và khu vực trọng điểm, qua đó thể hiện định hướng phát triển có chọn lọc.

Cụ thể, thành phố Đà Nẵng và tỉnh Khánh Hòa được áp dụng mức điểm theo vùng là 10 điểm. Riêng Đà Nẵng tiếp tục được cộng thêm 10 điểm để triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù, phù hợp với vai trò là trung tâm kinh tế – xã hội của khu vực miền Trung.

Đáng chú ý, tỉnh Nghệ An được áp dụng cơ chế cộng thêm 50% tổng số điểm tính được. Mức ưu tiên này nhằm tạo nguồn lực đủ lớn để đầu tư các dự án trọng điểm và thúc đẩy phát triển khu vực miền Tây của tỉnh, nơi còn nhiều khó khăn về hạ tầng và điều kiện kinh tế – xã hội.

Việc thiết kế các mức ưu tiên riêng biệt cho thấy cách tiếp cận linh hoạt trong điều hành chính sách. Không chỉ dựa vào các chỉ số cứng, cơ chế phân bổ còn tính đến vai trò chiến lược và nhu cầu đặc thù của từng địa phương, từ đó tạo ra động lực phát triển theo vùng.

Hệ thống chấm điểm theo Quyết định 18 hướng đến việc cân bằng giữa hai mục tiêu là hỗ trợ các địa phương còn khó khăn và tạo điều kiện cho các trung tâm phát triển phát huy vai trò dẫn dắt. Đây là điểm khác biệt so với các giai đoạn trước, khi việc phân bổ vốn đôi khi chưa phản ánh đầy đủ sự chênh lệch về điều kiện phát triển.

Việc chuyển sang cơ chế phân bổ dựa trên tiêu chí định lượng không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn góp phần giảm thiểu sự phụ thuộc vào yếu tố chủ quan trong quá trình quyết định. Đồng thời, cách tiếp cận này cũng tạo ra một “ngôn ngữ chung” trong quản lý đầu tư công, giúp các địa phương chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và xác định chiến lược phát triển.