OCOP là linh hồn của đất, khát vọng của làng

Từ niềm tự hào địa phương đến bản sắc quốc gia

Hành trình của OCOP Việt Nam vốn không bắt đầu từ những bảng biểu lý thuyết khô khan, mà khởi nguồn từ những trăn trở của người đứng đầu Chính phủ khi còn ở địa phương, qua những chuyến khảo sát thực tế tại các cường quốc nông nghiệp như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Từ cái nôi Quảng Ninh, mô hình Mỗi xã một sản phẩm đã lan tỏa mạnh mẽ, trở thành luồng sinh khí mới làm thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn trên khắp dải đất hình chữ S. Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta thấy một bức tranh đa sắc với hơn 17.000 sản phẩm được công nhận, nơi những hạt gạo, sợi tơ hay chén trà vốn dĩ quen thuộc nay đã khoác lên mình tấm áo mới, đầy tự tin bước vào những siêu thị sang trọng và vươn ra biển lớn.

Tuy nhiên, sự bùng nổ về số lượng chỉ là bước khởi đầu cho một cuộc cách mạng tư duy. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã khẳng định, OCOP phải trở thành niềm tự hào được nuôi dưỡng bằng những giá trị thực chất.

Niềm tự hào ấy không thể chỉ nằm trên những giấy chứng nhận đóng khung treo trên tường, mà phải nằm trong sự tin cậy của người tiêu dùng và sự sung túc của người nông dân. Sự chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu là một tất yếu khách quan khi thị trường ngày càng trở nên khắt khe.

Trong bối cảnh đó, OCOP không còn là một giải pháp tình thế để giải cứu nông sản, mà là chiến lược bài bản để định vị lại giá trị nông thôn Việt Nam. Chúng ta không chỉ bán một sản phẩm, chúng ta đang bán cả một hệ sinh thái văn hóa và niềm tin.

Sự trăn trở của người đứng đầu Chính phủ về việc nâng cấp chương trình chính là lời nhắc nhở về tính bền vững. Khi một sản phẩm nông thôn được nâng tầm thành sản phẩm quốc gia, nó mang trên vai trọng trách đại diện cho hình ảnh đất nước.

Vì vậy, việc đầu tư bài bản, chuyên nghiệp hóa từ khâu tổ chức sản xuất đến tiếp cận thị trường là con đường duy nhất để OCOP thoát khỏi chiếc áo chật hẹp của kinh tế hộ gia đình, vươn mình trở thành một thực thể kinh tế mạnh mẽ, có sức chống chịu trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Trụ cột thương hiệu và mạch ngầm kinh tế đa giá trị

Để hiện thực hóa tầm nhìn về một nền nông nghiệp đa giá trị, Thủ tướng đã chỉ rõ những trụ cột then chốt, trong đó thương hiệu đóng vai trò là linh hồn của sản phẩm. Một thực tế nghiệt ngã nhưng đầy tính gợi mở là cùng một nguồn nguyên liệu, nếu thiếu đi thương hiệu, giá trị thu về chỉ bằng một phần mười so với những sản phẩm có danh tiếng.

Xây dựng thương hiệu cho OCOP không đơn thuần là thiết kế một logo đẹp hay một bao bì bắt mắt, mà là xác lập một lời hứa về chất lượng và sự minh bạch. Đó là quá trình kết tinh từ vùng nguyên liệu ổn định, quy hoạch bài bản đến việc ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến nhất vào quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Trong cấu trúc kinh tế nông thôn mới, người nông dân không còn đơn độc trên cánh đồng của mình. Sự gắn kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà nông chính là chìa khóa để giải bài toán quy mô. Doanh nghiệp mang theo công nghệ, vốn và tư duy thị trường, trong khi người nông dân đóng góp sự cần cù và bí quyết bản địa.

Mối liên kết này tạo ra một chuỗi giá trị khép kín, nơi mỗi mắt xích đều được hưởng lợi từ sự phát triển chung. Bên cạnh đó, vai trò của hệ thống ngân hàng và các chính sách tín dụng được ví như dòng sữa tiếp dẫn, giúp những ý tưởng sáng tạo từ làng quê có đủ nguồn lực để đơm hoa kết trái.

Nhìn sâu vào bức tranh làng nghề, mặc dù đã có những bước tiến đáng kể với hàng ngàn làng nghề được công nhận, nhưng tỷ lệ gắn kết với các giá trị mới như du lịch, xuất khẩu hay đăng ký bảo hộ thương hiệu vẫn còn nhiều dư địa để phát triển.

Đây chính là mảnh đất màu mỡ để OCOP khai phá. Sự kết hợp giữa bảo tồn di sản văn hóa với phát triển kinh tế hiện đại sẽ biến mỗi ngôi làng trở thành một điểm đến, mỗi sản phẩm trở thành một sứ giả văn hóa. Hướng đi trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ sản xuất mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nông thôn mới, nơi kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn được lồng ghép hài hòa.

OCOP khi ấy sẽ thực sự là trụ cột thúc đẩy kinh tế nông thôn, biến những giá trị tiềm ẩn của đất và người thành sức mạnh nội sinh mạnh mẽ, đưa nông thôn Việt Nam tiến bước vững chắc trong kỷ nguyên mới.