Nuôi hươu sao mở hướng nâng giá trị kinh tế nông hộ

Trong những năm gần đây, cùng với quá trình chuyển đổi cơ cấu vật nuôi theo hướng nâng cao giá trị, hươu sao được nhiều hộ dân ở khu vực Bắc Trung Bộ lựa chọn phát triển. So với nhiều vật nuôi truyền thống, hươu sao có ưu điểm là tận dụng tốt nguồn thức ăn xanh tại địa phương, chi phí chăm sóc không quá lớn, ít dịch bệnh, trong khi tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị kinh tế như nhung hươu, con giống và các sản phẩm chế biến.

Tại các địa phương có truyền thống chăn nuôi như Hà Tĩnh, Nghệ An, nhiều mô hình đã phát triển ổn định trong nhiều năm. Gần đây, Thanh Hóa cũng xuất hiện thêm những trang trại quy mô, góp phần đa dạng hóa sinh kế và tạo thêm hướng phát triển cho kinh tế nông hộ.

Một trong những mô hình tiêu biểu là trang trại nuôi hươu sao của anh Trịnh Ngọc Bình (sinh năm 1995) ở thôn Đa Lộc, xã Thiệu Quang, tỉnh Thanh Hóa.

Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Giao thông Vận tải năm 2019, anh Bình từng làm việc tại Hà Nội rồi sang Nhật Bản làm kỹ sư xây dựng với mức thu nhập hơn 60 triệu đồng mỗi tháng. Trong thời gian dịch Covid-19, anh trở về quê và bắt đầu tìm kiếm hướng phát triển kinh tế tại địa phương.

Ý tưởng nuôi hươu sao được anh hình thành từ năm 2018 sau những chuyến tham quan, tìm hiểu các mô hình tại Nghệ An. Trước khi đầu tư, anh dành nhiều thời gian khảo sát thực tế tại nhiều trang trại ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Bắc Giang và Lạng Sơn để nghiên cứu quy trình xây dựng chuồng trại, kỹ thuật chăm sóc, phối giống, khai thác nhung cũng như thị trường tiêu thụ.

Ban đầu, việc lựa chọn hươu sao chưa nhận được sự đồng thuận từ gia đình bởi lo ngại đầu ra sản phẩm. Tuy nhiên, sau khi đánh giá nhu cầu thị trường và khả năng phát triển lâu dài, anh quyết định đầu tư chuồng trại, mua 8 con giống để khởi nghiệp.

Trong giai đoạn đầu, ngoài việc phát triển đàn hươu của gia đình, anh còn thu mua nhung hươu từ các hộ dân ở Nghệ An và Hà Tĩnh để cung cấp cho thị trường. Nguồn lợi nhuận thu được tiếp tục được tái đầu tư nhằm mở rộng quy mô đàn.Trong giai đoạn đầu, ngoài việc phát triển đàn hươu của gia đình, anh còn thu mua nhung hươu từ các hộ dân ở Nghệ An và Hà Tĩnh để cung cấp cho thị trường. Nguồn lợi nhuận thu được tiếp tục được tái đầu tư nhằm mở rộng quy mô đàn.

Có thời điểm, tổng đàn của trang trại đạt khoảng 120 con. Hiện nay, mô hình duy trì khoảng 15 con hươu cái sinh sản cùng hơn 30 con hươu đực chuyên khai thác nhung.

Bên cạnh nhung hươu, trang trại còn cung cấp hươu giống cho nhiều hộ chăn nuôi trong và ngoài tỉnh. Theo chủ trang trại, giá hươu giống hiện dao động từ khoảng 30-45 triệu đồng/con tùy độ tuổi và chất lượng.

Hiệu quả từ mô hình gắn với kỹ thuật và thị trường

Theo người chăn nuôi, hươu sao là vật nuôi có khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu khu vực Bắc Trung Bộ. Thức ăn chủ yếu là cỏ tự nhiên cùng các phụ phẩm nông nghiệp như cây ngô, lá ngô, cây lạc và nhiều loại lá cây sẵn có tại địa phương. Mỗi con hươu trưởng thành tiêu thụ khoảng 5 kg thức ăn xanh mỗi ngày.

Để chủ động nguồn thức ăn quanh năm, nhiều hộ áp dụng phương pháp băm nhỏ cây ngô, phối trộn với muối và rỉ mật để ủ chua. Giải pháp này giúp tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp, đồng thời giảm áp lực về nguồn thức ăn trong mùa mưa hoặc mùa đông.

Do vẫn giữ bản tính hoang dã, chuồng nuôi hươu phải được xây dựng kiên cố, có hệ thống cửa chắn và hàng rào bảo đảm an toàn trong quá trình chăm sóc cũng như vận chuyển.

Theo quy trình sinh trưởng, hươu cái từ 15-16 tháng tuổi có thể phối giống, thời gian mang thai khoảng 7 tháng. Hươu con từ 3-4 tháng tuổi nếu đủ điều kiện có thể tách mẹ để xuất bán làm giống.

Đối với hươu đực, khoảng 10 tháng tuổi bắt đầu hình thành nhung, tuy nhiên để cho năng suất ổn định thường phải từ năm thứ ba trở đi.

Kinh nghiệm của người nuôi cho thấy thời điểm thu hoạch nhung có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng sản phẩm. Thông thường, thời gian từ khi nhung bắt đầu mọc đến lúc thu hoạch kéo dài khoảng 55-60 ngày. Mỗi cặp nhung đạt chất lượng thường có trọng lượng khoảng 0,7-0,8 kg; cá biệt có những cặp đạt khoảng 1,8 kg.

Hiện nay, giá nhung hươu trên thị trường dao động khoảng 15-20 triệu đồng/kg tùy chất lượng và thời điểm tiêu thụ.

Nhờ kết hợp khai thác nhung với bán hươu giống, trang trại của anh Trịnh Ngọc Bình đạt doanh thu khoảng 500-700 triệu đồng mỗi năm. Nguồn thu này tiếp tục được tái đầu tư để cải tạo chuồng trại, nâng cao chất lượng đàn giống và hoàn thiện quy trình chăn nuôi.

Theo chia sẻ của chủ trang trại, cùng với việc bán nhung tươi, cơ sở đang nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm chế biến như nhung hươu ngâm mật ong, rượu sâm nhung và một số sản phẩm giá trị gia tăng khác nhằm đa dạng hóa đầu ra.

Hướng tới phát triển chuỗi giá trị nhung hươu

Trong số các địa phương phát triển mạnh nghề nuôi hươu sao, Hà Tĩnh hiện là vùng chăn nuôi lớn nhất cả nước. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh, tổng đàn hươu của địa phương hiện đạt trên 52.800 con, chiếm khoảng 60% tổng đàn hươu cả nước. Mỗi năm, sản lượng nhung hươu đạt khoảng 25,5 tấn, cung cấp cho nhiều thị trường trong nước.

Đáng chú ý, nhung hươu Hà Tĩnh đã được cấp chỉ dẫn địa lý, tạo nền tảng quan trọng trong xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Những năm gần đây, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp đã đầu tư chế biến sâu với các sản phẩm như nhung hươu thái lát, nhung hươu tán bột, cao nhung, rượu nhung..., góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ.

Để phát triển ngành hàng đặc thù này theo hướng bền vững, tỉnh Hà Tĩnh đang kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm nghiên cứu, công nhận giống hươu sao; xây dựng quy trình chăn nuôi và phòng bệnh thống nhất; triển khai các nhiệm vụ khoa học cấp bộ nhằm đánh giá chất lượng, công dụng của nhung hươu và các sản phẩm chế biến.

Địa phương cũng đề xuất xây dựng Trung tâm nuôi giữ giống gốc hươu sao quốc gia tại Hà Tĩnh nhằm bảo tồn nguồn gen, nâng cao chất lượng giống và tạo nền tảng phát triển lâu dài cho ngành chăn nuôi hươu.

Song song với đó là các kiến nghị tiếp tục hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Thực tế từ các mô hình đang hoạt động cho thấy hiệu quả kinh tế của chăn nuôi hươu sao không chỉ đến từ khai thác nhung mà còn từ giá trị con giống và khả năng phát triển các sản phẩm chế biến. Trong bối cảnh nhu cầu nâng cao giá trị nông sản ngày càng được chú trọng, việc kết hợp giữa quy trình chăn nuôi bài bản, xây dựng thương hiệu, bảo tồn nguồn gen và đầu tư chế biến sâu được xem là những yếu tố quan trọng để mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao giá trị của ngành hàng hươu sao tại các địa phương.