Chứng nhận số thông minh và truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ AI đang mở ra cánh cửa mới cho nông sản Việt minh bạch hơn, tin cậy hơn, sẵn sàng chinh phục những thị trường khó tính nhất thế giới.
Đối với Việt Nam, việc ứng dụng AI vào nông nghiệp không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là chìa khóa để xây dựng một nền nông nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh nền nông nghiệp toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Hội thảo "Nâng tầm nông sản Việt: Chứng nhận số thông minh và truy xuất nguồn gốc hướng tới thị trường toàn cầu" được tổ chức sáng 25/6/2025 tại Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm của các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp và hợp tác xã trên khắp cả nước.
Hội thảo do Trung tâm Chứng nhận Phù hợp QUACERT phối hợp cùng Trường Đại học Griffith (Úc) tổ chức, trong khuôn khổ dự án được tài trợ bởi Chính phủ Úc thông qua chương trình Aus4Innovation. Sự kiện không chỉ giới thiệu những thành tựu bước đầu trong ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp mà còn mở ra kỳ vọng về một tương lai nơi mà sản phẩm nông sản Việt được quốc tế công nhận bởi sự minh bạch, chất lượng và khả năng truy xuất vượt trội.
Việt Nam hiện có hơn 8,3 triệu hộ nông dân, phần lớn là sản xuất quy mô nhỏ, manh mún. Mặc dù giá trị xuất khẩu nông sản đạt mức ấn tượng 53,2 tỷ USD trong năm 2024, nhưng vẫn chủ yếu ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Một trong những nút thắt lớn khiến nông sản Việt khó vươn đến các thị trường cao cấp như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ chính là thiếu các hệ thống chứng nhận và truy xuất nguồn gốc minh bạch, chuẩn hóa quốc tế.
Theo TS. Hà Minh Hiệp, Quyền Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia, không chỉ là sản phẩm, thị trường ngày nay cần cả niềm tin. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nền tảng số vào truy xuất nguồn gốc và chứng nhận sản phẩm sẽ là giải pháp cốt lõi để tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp Việt Nam theo hướng minh bạch, hiệu quả và hội nhập.
Tại hội thảo, các chuyên gia từ Trường Đại học Griffith đã giới thiệu một nền tảng số tích hợp AI giúp người nông dân ghi nhật ký điện tử, định vị quá trình canh tác, tự động tạo mã QR và kết nối với Cổng thông tin truy xuất quốc gia. Theo TS. Nguyễn Thành Tâm, Chủ nhiệm dự án, nền tảng này đã được thử nghiệm tại nhiều tỉnh thành và giúp giảm đến 40% chi phí chứng nhận, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý truy vết sản phẩm từ vài ngày xuống còn vài giây.
Không chỉ là lý thuyết, những mô hình thực tế đã chứng minh sức mạnh của công nghệ. Dược sĩ Nguyễn Thanh Tuyền - Phó Giám đốc Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn cho biết: "Nhờ áp dụng nền tảng số, chúng tôi kiểm soát được toàn bộ quy trình sản xuất, từ khâu trồng trọt đến sơ chế. Người tiêu dùng có thể quét mã QR để biết sản phẩm đến từ đâu, ai là người trồng, ngày thu hoạch là khi nào điều mà trước đây gần như không thể có."
Theo số liệu từ Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, diện tích đất nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 120.000 ha, tăng gấp đôi so với 5 năm trước nhưng vẫn chỉ chiếm khoảng 1,5% tổng diện tích đất nông nghiệp thấp hơn mức trung bình của khu vực. Nguyên nhân chính đến từ chi phí chứng nhận cao, quy trình phức tạp và thiếu công cụ minh bạch để kiểm soát. Nền tảng số tích hợp AI đang được kỳ vọng sẽ khắc phục được hầu hết những vấn đề này.
Ông Nguyễn Tuấn Anh - Quyền Giám đốc Trung tâm Chứng nhận Phù hợp QUACERT chia sẻ, trong bối cảnh các nước siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu nông sản, nếu không minh bạch hóa quy trình sản xuất bằng công nghệ, nông sản Việt sẽ mãi ở thế yếu. Trung tâm đang phối hợp với các địa phương để đào tạo nông dân tiếp cận nền tảng số, đồng thời đàm phán công nhận chéo với một số tổ chức chứng nhận quốc tế như USDA (Mỹ), EU Organic và JAS (Nhật Bản).
Ngoài các ý kiến trên, nhiều đại biểu nêu lên thực trạng "chuyển đổi số nửa vời", và đề xuất phải có chính sách hỗ trợ tài chính, nhân lực và hạ tầng công nghệ thông tin cho vùng sâu vùng xa. Một số doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước nên ban hành bộ quy chuẩn chung về chứng nhận số để tránh tình trạng 'mạnh ai nấy làm'.
Các bên đều chung nhận định, ứng dụng công nghệ AI vào nông nghiệp không còn là tương lai, mà là hiện tại cấp thiết. Khi mỗi trái xoài, hạt tiêu hay bó rau Việt có thể kể một 'câu chuyện số' minh bạch về hành trình đến tay người tiêu dùng, đó cũng là lúc thương hiệu nông sản Việt khẳng định chỗ đứng bền vững trên bản đồ thế giới.
Sáng 23/4, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chính thức khai mạc không gian trưng bày chuyên đề “Tinh hoa trái cây Việt”. Sự kiện là một phần trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025).
Với thế mạnh về tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng, nông sản của Việt Nam luôn nằm trong top các quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản đạt 32,8 tỷ USD tăng 22,4% so với năm 2023.
Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) cho biết sau ba phiên phục hồi, đóng cửa ngày hôm qua, lực bán chiếm ưu thế đã kéo chỉ số MXV-Index giảm 0,32% xuống mức 2.271 điểm.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và thị trường nông sản biến động không ngừng, vai trò của các hiệp hội ngành hàng nông sản đang đối diện với nhiều thách thức.
Thị trường EU là một trong những thị trường tiềm năng nhưng cũng đầy thách thức đối với nông sản Việt Nam. Các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và biến động chính sách có thể gây ra nhiều rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu.
(1).PNG)
.PNG)
.PNG)
.jpg)
