Ngành gỗ với bài toán giữ vững vị thế

Sự chuyển dịch giá trị

Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những con số biết nói, khẳng định vị thế trụ cột trong nền kinh tế xuất khẩu. Tại lễ khai mạc Hội chợ Quốc tế Đồ gỗ và Mỹ nghệ xuất khẩu (VIFA EXPO 2026), Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Võ Tân Thành cho biết kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm qua đạt trên 17,2 tỷ USD.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ngành gỗ vượt ngưỡng 17 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng gần 6% so với năm 2024. Kết quả này không đơn thuần là sự gia tăng về số lượng mà còn phản ánh năng lực thích ứng bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu.

Đi sâu vào cơ cấu sản phẩm, nhóm nội ngoại thất tiếp tục khẳng định vai trò linh hồn của ngành khi đóng góp trên 11,7 tỷ USD. Theo đánh giá của các chuyên gia, con số này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng về chất khi Việt Nam đang dần thoát ly khỏi cái mác nhà cung cấp hàng gia công thô để trở thành quốc gia sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Những bộ sưu tập nội thất gắn liền với thiết kế riêng biệt, thương hiệu nội địa và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của quốc tế đang xuất hiện ngày càng nhiều trên bản đồ thương mại thế giới.

Về bản đồ thị trường, Hoa Kỳ vẫn duy trì vị thế đối tác số một với kim ngạch 9,46 tỷ USD, chiếm tới 55% tổng giá trị xuất khẩu. Một điểm sáng đáng chú ý là sự bứt tốc của thị trường Nhật Bản khi vượt qua Trung Quốc để trở thành đối tác lớn thứ hai với kim ngạch trên 2,1 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng 22,3%.

Trong khi đó, thị trường Trung Quốc vẫn giữ nhịp độ ổn định trên 2 tỷ USD. Việc ba thị trường chủ lực chiếm gần 80% tổng kim ngạch cho thấy sự tập trung cao độ, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc trong giai đoạn tiếp theo.

Chiến lược xoay trục bền vững

Dù đang đứng trên đỉnh cao của những con số tăng trưởng, ngành gỗ Việt Nam năm 2026 vẫn phải đối mặt với một thực tế đầy áp lực từ các tiêu chuẩn quốc tế mới. Ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), nhận định bên cạnh các thành tựu, doanh nghiệp đang đứng trước hàng loạt rào cản kỹ thuật khắt khe.

Điển hình là Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu, các chính sách thuế đối ứng, hay những đợt điều tra chống bán phá giá từ phía Mỹ. Những quy định này không chỉ yêu cầu về chất lượng mà còn đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối trong truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Thách thức còn đến từ chi phí vận tải biến động và những tác động tiêu cực của thiên tai làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc tái cấu trúc ngành theo hướng xanh và số hóa không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện sống còn.

Các doanh nghiệp đầu ngành hiện đã bắt đầu mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại, kiểm soát phát thải carbon và ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị. Đây chính là những viên gạch đầu tiên để xây dựng một thương hiệu Gỗ Việt bền vững, có khả năng vượt qua các bài kiểm tra nghiêm ngặt về môi trường của các thị trường khó tính nhất.

Một chiến lược quan trọng khác được giới chuyên gia nhấn mạnh là việc quay trở lại khai thác thị trường nội địa với quy mô 100 triệu dân. Đây được coi là điểm tựa vững chắc giúp doanh nghiệp giảm bớt cú sốc khi thị trường quốc tế có biến động.

Việc kết hợp linh hoạt giữa xuất khẩu và tiêu dùng trong nước, chú trọng vào thị hiếu người tiêu dùng nội địa thông qua các kênh bán hàng đa kênh sẽ tạo ra thế đứng vững chãi cho ngành.

Những sự kiện như VIFA EXPO 2026 chính là cầu nối quan trọng để các doanh nghiệp giới thiệu giải pháp thiết kế hiện đại, mô hình sản xuất thân thiện môi trường, từ đó mở ra những hợp đồng chiến lược và nâng tầm vị thế ngành gỗ trên trường quốc tế.