Thứ hai, 16/11/2026 15:35 (GMT+7)

Ngành gỗ trước sức ép thuế và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Phương Vi

Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam đặt mục tiêu đạt kim ngạch 19,2 tỷ USD trong năm 2026.

Tuy nhiên, những vướng mắc về hoàn thuế giá trị gia tăng, thủ tục xác minh nguồn gốc nguyên liệu và nguy cơ tăng thuế tại Hoa Kỳ đang tạo sức ép lớn lên doanh nghiệp. Tháo gỡ điểm nghẽn chính sách, nâng cao giá trị sản phẩm và ứng dụng công nghệ là những yêu cầu cấp thiết để ngành gỗ duy trì đà tăng trưởng.

Điểm nghẽn chính sách gây áp lực lên doanh nghiệp

Trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 15 tỷ USD. Riêng thị trường Hoa Kỳ đạt khoảng 7,5 tỷ USD, chiếm một nửa tổng kim ngạch toàn ngành. Năm 2025, xuất khẩu sang thị trường này đạt 9,46 tỷ USD. Với vị thế thuộc nhóm 5 quốc gia xuất khẩu gỗ lớn nhất thế giới, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường có ảnh hưởng lớn đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngành gỗ đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu 19,2 tỷ USD trong năm 2026, gồm hơn 18 tỷ USD sản phẩm gỗ và 1,2 tỷ USD lâm sản ngoài gỗ. Tuy nhiên, quá trình tăng tốc đang gặp nhiều vướng mắc từ chính sách thuế và thủ tục hành chính.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 15 tỷ USD. Ảnh: VGP News

Một trong những khó khăn lớn là việc áp dụng thuế giá trị gia tăng và thủ tục hoàn thuế chưa thống nhất giữa các cơ quan, địa phương. Cùng một loại nguyên liệu hoặc sản phẩm gỗ, cách phân loại và áp dụng thuế có thể khác nhau giữa các địa bàn. Một số hóa đơn mua bán gỗ xẻ sấy và phụ phẩm bị loại hoặc tạm dừng đưa vào hồ sơ hoàn thuế, khiến vốn lưu động của doanh nghiệp bị tồn đọng.

Tình trạng này gây áp lực đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa do khả năng tài chính hạn chế. Doanh nghiệp phải duy trì vốn cho hoạt động thu mua nguyên liệu, sản xuất và xuất khẩu trong khi thời gian hoàn thuế kéo dài.

Thủ tục xác minh nguồn gốc gỗ nhập khẩu cũng làm tăng chi phí. Yêu cầu nhiều giấy tờ xác nhận rừng trồng, cùng quy định hợp pháp hóa lãnh sự tại một số quốc gia, khiến thời gian thông quan kéo dài và phát sinh chi phí lưu container, lưu bãi. Trong khi đó, quy định chứng minh nguồn gốc nguyên liệu chưa đồng bộ đang tạo thêm khó khăn cho hoạt động nhập khẩu và chế biến.

Trước thực trạng này, ngành gỗ kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật thống nhất để phân định gỗ rừng trồng với gỗ sơ chế thông thường; làm rõ cách phân loại đối với gỗ xẻ đã sấy, ngâm tẩm bảo quản, gỗ bóc và gỗ lạng dùng làm nguyên liệu. Quy định xác minh nguồn gốc cũng cần chuyển từ yêu cầu chứng minh “gỗ rừng trồng” sang chứng minh “gỗ hợp pháp”, phù hợp hơn với thực tiễn thương mại quốc tế.

Một kiến nghị khác là xem xét bỏ thuế xuất khẩu đối với gỗ xẻ có nguồn gốc từ gỗ tròn nhập khẩu và mức thuế xuất khẩu 5% đối với viên nén đen. Theo nội dung kiến nghị, việc tháo gỡ các bất cập về thuế có thể giúp ngành gỗ tăng thêm 500-700 triệu USD kim ngạch mỗi năm.

Chủ động ứng phó thuế quan, đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ

Bên cạnh những vướng mắc trong nước, doanh nghiệp gỗ đang đối mặt với sức ép từ chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Theo lịch trình được nêu trong tài liệu, từ ngày 1/1/2027, thuế theo Điều 232 đối với sản phẩm đệm bọc dự kiến tăng từ 25% lên 30%; thuế đối với tủ bếp và tủ nhà tắm tăng từ 25% lên 50%.

Với tỷ trọng xuất khẩu sang Hoa Kỳ chiếm khoảng 50-55% tổng kim ngạch toàn ngành, thay đổi thuế quan có thể tác động trực tiếp đến chi phí, giá bán và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Nguy cơ gia tăng các cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp cũng khiến hoạt động xuất khẩu đối mặt thêm nhiều rủi ro.

Doanh nghiệp ngành gỗ đẩy mạnh tự động hóa và ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao năng suất, tối ưu nguyên liệu và tăng sức cạnh tranh. Ảnh: AI

Doanh nghiệp cần sớm xây dựng kịch bản ứng phó cho giai đoạn 2027-2028, thay vì chờ đợi chính sách thay đổi. Các giải pháp trước mắt gồm rà soát mã hồ sơ, hoàn thiện chứng từ về chi phí sản xuất, minh bạch dòng nguyên liệu từ đầu vào đến thành phẩm và chuẩn hóa hồ sơ nguồn gốc gỗ hợp pháp.

Trong đàm phán thương mại, doanh nghiệp cần chủ động đưa điều khoản chia sẻ rủi ro thuế quan vào hợp đồng. Các bên có thể thỏa thuận cơ chế điều chỉnh giá hoặc phân chia chi phí phát sinh khi thuế phòng vệ thương mại và thuế theo Điều 232 thay đổi trong thời gian thực hiện đơn hàng. Hồ sơ sản xuất và nguồn gốc nguyên liệu minh bạch sẽ là căn cứ để doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi khi thương lượng với đối tác.

Về dài hạn, ngành gỗ cần chuyển từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng trên từng mét khối nguyên liệu. Một hướng đi quan trọng là chuyển từ gia công theo đơn đặt hàng (OEM) sang chủ động thiết kế sản phẩm (ODM), qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu riêng.

Ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát nguyên liệu, tiến độ sản xuất và chi phí vận hành. Các hệ thống như SAP ERP, Data Warehouse và trợ lý AI giúp chuẩn hóa dữ liệu, quản lý nhà máy quy mô lớn và đáp ứng nhiều mô hình sản xuất nội thất phức tạp.

Thực tế tại một số doanh nghiệp cho thấy hiệu quả của hướng chuyển đổi này. AA Corporation ứng dụng hệ thống quản trị số để điều hành cụm nhà máy quy mô 150 ha tại Tây Ninh với hơn 3.000 lao động. Gỗ An Cường tăng doanh thu từ 4.000 tỷ đồng lên hơn 6.000 tỷ đồng, trong khi quy mô lao động giảm từ 5.000 xuống 3.000 người nhờ đẩy mạnh tự động hóa và quản trị số.

Doanh nghiệp cũng cần nâng cao tỷ lệ thu hồi nguyên liệu, tận dụng cành, ngọn và phụ phẩm rừng trồng để sản xuất ván gỗ công nghiệp, đồ nội thất. Giải pháp này giúp giảm lãng phí nguyên liệu, tối ưu chi phí đầu vào và mở rộng danh mục sản phẩm có giá trị cao.

Mục tiêu xuất khẩu 19,2 tỷ USD đòi hỏi ngành gỗ xử lý đồng thời những điểm nghẽn chính sách và hạn chế trong mô hình sản xuất. Việc thống nhất quy định thuế, đơn giản hóa thủ tục chứng minh nguồn gốc gỗ hợp pháp sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí và giải phóng nguồn vốn. Cùng với đó, chuyển dịch sang ODM, quản trị dữ liệu và tự động hóa là nền tảng để ngành gỗ nâng cao giá trị gia tăng, chủ động ứng phó rào cản thương mại và duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp ngành gỗ tự tin giữ vững vị thế

Doanh nghiệp ngành gỗ tự tin giữ vững vị thế

Doanh nghiệp ngành gỗ đã có đơn hàng sản xuất đến hết nửa đầu năm 2026, tạo tín hiệu tích cực cho sản xuất, khẳng định vị thế trung tâm chế biến gỗ toàn cầu.
Áp lực chính sách và cuộc đua giá trị trong ngành gỗ

Áp lực chính sách và cuộc đua giá trị trong ngành gỗ

Bước sang giai đoạn cuối năm 2025 và chuẩn bị cho năm 2026, thị trường gỗ và sản phẩm gỗ thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố đan xen giữa suy giảm nhu cầu, điều chỉnh chính sách và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Ngành gỗ chuyển đổi xanh sẵn sàng cán mốc mới

Ngành gỗ chuyển đổi xanh sẵn sàng cán mốc mới

Ngành gỗ năm 2026 đang tự tin khẳng định vị thế xuất khẩu với tư duy phát triển bền vững và chuyển đổi xanh mạnh mẽ.
Tầm nhìn phát triển bền vững cho ngành gỗ

Tầm nhìn phát triển bền vững cho ngành gỗ

Ngành gỗ và lâm sản đã khẳng định vị thế là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, có vai trò đặc biệt quan trọng. 
Cơ hội cho ngành gỗ Việt Nam

Cơ hội cho ngành gỗ Việt Nam

6 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 8,2 tỷ USD, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2024.