Nâng tầm đặc sản địa phương Việt trên thị trường hiện đại

Cơ hội quảng bá đặc sản địa phương

Theo Báo cáo sơ kết sáu tháng đầu năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP (mỗi xã một sản phẩm) đạt từ 3 sao trở lên, tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025, trong đó có 166 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia. Con số này cho thấy các sản phẩm đặc sản vùng miền Việt có tiềm năng thương mại hóa cao, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó thành công trong việc chuyển hóa thành thương hiệu quốc gia bền vững.

Chương trình "Sức sống hàng Việt" số 12 với chủ đề "An Giang - Tinh hoa miền Tây" diễn ra từ ngày 28-30/8/2026 tại số 62 Tràng Tiền, Hà Nội là minh chứng cho nỗ lực kết nối đặc sản địa phương với thị trường tiêu thụ lớn. Người tiêu dùng Thủ đô sẽ được trực tiếp tiếp cận hàng loạt sản phẩm mang đậm dấu ấn thổ nhưỡng và văn hóa địa phương, từ nước mắm Phú Quốc đạt chuẩn OCOP 4-5 sao, đường thốt nốt, các sản phẩm từ cỏ bàng Phú Mỹ, mật ong dú cho đến yến sào và thủy sản chế biến đạt hàng loạt chứng nhận quốc tế khắt khe như HACCP, ISO, FDA, BRC...

Giá trị cốt lõi của chương trình nằm ở khả năng kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng cuối cùng. Trong ba ngày diễn ra sự kiện, khách tham quan không chỉ mua sắm mà còn lắng nghe câu chuyện về quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu và cam kết chất lượng từ chính đại diện doanh nghiệp. Phiên livestream “An Giang - Tinh hoa miền Tây” trên các nền tảng số được kì vọng sẽ mở rộng tiếp cận đến hàng nghìn người tiêu dùng trẻ, tạo hiệu ứng lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi địa điểm tổ chức. Đối với 27 doanh nghiệp An Giang tham gia sự kiện đều đã đạt chứng nhận "Hàng Việt Nam chất lượng cao" năm 2026, đây là cơ hội vàng để nhận phản hồi trực tiếp về bao bì, giá cả và trải nghiệm mua sắm - những yếu tố then chốt để điều chỉnh chiến lược trước khi mở rộng quy mô ra thị trường lớn.

Tuy nhiên, nhìn sâu vào thực tế, khoảng cách giữa một “sản phẩm địa phương trù phú” với một “thương hiệu quốc gia vươn tầm” vẫn còn là một khoảng cách lớn đòi hỏi nhiều lời giải. Dù nhiều doanh nghiệp đã đạt chứng nhận chất lượng, con số này vẫn quá nhỏ so với tổng số cơ sở sản xuất đặc sản trong cả nước. Theo thống kê của Bộ Công Thương, kênh phân phối truyền thống gồm chợ và cửa hàng nhỏ lẻ hiện vẫn chiếm 67-70% thị phần bán lẻ, nơi tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc chưa được kiểm soát chặt chẽ. Điều này vô hình trung tạo ra sự cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp đầu tư bài bản và những cơ sở sản xuất tự phát.

Bên cạnh đó, nhiều đặc sản địa phương vẫn bị tiêu thụ dưới dạng sản phẩm thô hoặc đóng gói sơ sài, thiếu nhận diện thương hiệu rõ ràng. Trong khi đó, hàng Việt đang chiếm tới 80-95% thị phần trong các hệ thống siêu thị lớn như Co.opmart, WinCommerce, Mega Market và GO! Sự chênh lệch này cho thấy một hố ngăn cách rõ rệt giữa "sản phẩm sẵn có" và "thương hiệu được tin dùng" - yếu tố quyết định để chiếm lĩnh kênh phân phối hiện đại.

Chiến lược dài hạn định vị giá trị thương hiệu Việt

Để chuyển hóa đặc sản địa phương thành thương hiệu quốc gia, cần một cách tiếp cận hệ thống, giải quyết đồng bộ ba vấn đề cốt lõi gồm tiêu chuẩn hóa, định vị thương hiệu và phát triển kênh phân phối.

Trước hết, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận đồng bộ đóng vai trò bệ phóng. Quyết định số 1540/QĐ-BCT ngày 30/5/2025 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về Chương trình hành động hưởng ứng Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" đã định hướng rõ việc xây dựng hệ thống phân phối với các thương hiệu "Tinh hoa hàng Việt Nam" và "Tự hào hàng Việt Nam". Song song với đó, Chương trình OCOP tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ, hơn 60% chủ thể OCOP ghi nhận doanh thu tăng, giá bán sản phẩm sau khi được công nhận OCOP tăng bình quân trên 12%. Tuy nhiên, dư địa mở rộng phạm vi chứng nhận ra ngoài các doanh nghiệp lớn, bao gồm cả hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ với lộ trình nâng cấp dần, vẫn là yêu cầu cấp thiết.

Một bước tiến mang tính bước ngoặt là việc Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản chính thức vận hành trên phạm vi cả nước từ ngày 1/7/2026, tạo nền tảng dữ liệu thống nhất cho toàn chuỗi giá trị. Hệ thống này cấu trúc gồm 3 hợp phần chính: Hợp phần dành cho người dân tra cứu thông tin; hợp phần quản trị phục vụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia chuỗi; ứng dụng cài đặt trên điện thoại di động và thiết bị thông minh.

Đi đôi với tiêu chuẩn hóa, định vị thương hiệu dựa trên câu chuyện vùng miền sẽ tạo nên sức cạnh tranh khác biệt. Các chủ thể sản xuất cần chuyển mạnh từ tư duy "bán sản phẩm" sang "bán trải nghiệm", kết hợp chặt chẽ giữa chỉ dẫn địa lý, truyền thống bản địa và cam kết chất lượng để vượt qua rào cản cạnh tranh với hàng ngoại nhập.

Hành trình nâng tầm đặc sản địa phương vì thế không phải là cuộc đua ngắn hạn, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách quản lý nhà nước, tầm nhìn của doanh nghiệp và niềm tin của người tiêu dùng trên thị trường hiện đại.